 Մեր մասին
 Կապ
|
|
 |
Խոսքի ճանաչում |
Ձայնի սինթեզ |
Մեքեն. թարգմանություն |
Հայկական AI |
RAG
|
Մեր մասին։ Ընդհանուր | Պատմություն | Գործընկերներ | Պատվիրատուներ | Նվիրյալներ
Պատմություն 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026
20 հունիսի, 2019 թ.
Ձևավորվեց Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնությունը։
Այն հանդես եկավ հետևյալ հռչակագրով
02 Նոյեմբեր, 2019 թ.
Արաբերենի (Մարոկկո, Ալժիր, Թունիս) ուղեցույց
Ֆրանսերենի առաջին ուղեցույց
Գործնական ֆրանսերենի ուղեցույց
02 Նոյեմբեր, 2019 թ.
Առանց հայերենի թվանշային հետամնացության վերացման խոսք անգամ չի կարող լինել առաջադեմ տեխնոլոգիաների միջոցով ինքնիշխան զարգացման մասին։
Ուստի հայերեն TTS (TextToSpeech) ծրագրի մշակումը առաջնահերթ խնդիր է մեր նախաձեռնության համար։
Հայերեն թվային տեքստերի ավտոմատ ձևավորումը կամ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս հաղթահարել թվային հետամնացությունը
26 Դեկտեմբեր, 2019 թ.
Հայկական լրատվամիջոցներից Մեդիամաքսը (mediamax.am) առաջինն արձագանքեց մեր նախաձեռնության առաջին տեսանելի արդյունքին։
«Արհեստական բանականությունն արդեն հայերեն է խոսում»
Ձևավորվեց Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնությունը։
Այն հանդես եկավ հետևյալ հռչակագրով
02 Նոյեմբեր, 2019 թ.
Արաբերենի (Մարոկկո, Ալժիր, Թունիս) ուղեցույց
Ֆրանսերենի առաջին ուղեցույց
Գործնական ֆրանսերենի ուղեցույց
02 Նոյեմբեր, 2019 թ.
Առանց հայերենի թվանշային հետամնացության վերացման խոսք անգամ չի կարող լինել առաջադեմ տեխնոլոգիաների միջոցով ինքնիշխան զարգացման մասին։
Ուստի հայերեն TTS (TextToSpeech) ծրագրի մշակումը առաջնահերթ խնդիր է մեր նախաձեռնության համար։
Հայերեն թվային տեքստերի ավտոմատ ձևավորումը կամ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս հաղթահարել թվային հետամնացությունը
26 Դեկտեմբեր, 2019 թ.
Հայկական լրատվամիջոցներից Մեդիամաքսը (mediamax.am) առաջինն արձագանքեց մեր նախաձեռնության առաջին տեսանելի արդյունքին։
«Արհեստական բանականությունն արդեն հայերեն է խոսում»
24 Հունվար, 2020 թ.
Ահա և մեր առաջին ծիծեռնակը` նեյրոցանցերի գործարկման արդիական սարքավորումը, որը ամբողջապես ծառայելու է հայերենի թվայանացման աշխատանքներին "Խաչատուր Աբովյան 2․0" նախագծի շրջանակներում։
11 Փետրվար, 2020 թ.
Այսօր հայկական ASR-ի (Automatic Speech Recognition ֊ խոսքի մեքենայական ճանաչում) մշակման փորձերը պսակվեցին հաջողության։
20 Փետրվար, 2020 թ.
Թվայնացման աշխատանքների ընթացիկ արդյունքների հանրագումարի նպատակով մենք ստեղծել ենք թեստավորման հարթակ, որը հնարավորություն կտա մի կողմից ֆիքսել պատրաստի միավորները, մյուս կողմից թիրախավորել առաջնային խնդիրները թվային բոլոր գործիքների կատարելագործման և հղկման նպատակով։
Այն իրենից ներկայացնում է ինտերնետում թվային գործիքների (TTS, ASR, NMT) օգտագործման նախատիպ, պայմանականորեն ասած, տեղական Google.Translate ծառայություն։
28 Փետրվար, 2020 թ.
Դիմավորեք հայկական ևս մեկ ASR լուծում այսօրվա տեխնոլոգիական լավագույն հարթակի՝ Kaldi ASR վրա։ Kaldi-ն, որը ծնունդ է առել ամերիկյան Johns Hopkins համալսարանում, հանդիսանում է ամերիկյան ակադեմիական ավանդույթների և հետխորհրդային գիտնականների փայլուն մտքի արդյունք։ Այն իր մեջ ներառում է ինչպես լեզվագիտական ավանդական մեթոդները, այնպես էլ մեքենայական ուսուցման նորագույն ձեռքբերումները։ Հիբրիդային այս մոտեցման շնորհիվ Kaldi ASR֊ն անգերազանցելի է իր բնագավառում։
04 Ապրիլ, 2020 թ.
Ինչպես խոստացել էինք, Արմաթ ինժեներական լաբորատորիաների համար մշակել ենք ռոբոտների ձայնային կառավարման արագ ու ճկուն գործիքներ հայերենով հետևյալ հարթակների վրա։
1․ MaryTTS
2. Kaldi ASR
![]()
13 Ապրիլ, 2020 թ.
Մեքենայական ուսուցման հայկական YerevanNN կառույցից Հրանտ Խաչատրյանի պատրաստած պատկերավոր ուղենիշը ձայնագրության համար։
Ողջունում ենք Հրանտ Խաչատրյանի նախաձեռնությունը համոզված լինելով, որ այն էլ ավելի կդյուրացնի կամավոր ձայնագրողների աշխատանքը։
25 Ապրիլ, 2020 թ.
Հայերենի բանավոր խոսքի ճանաչելիությունը (ASR- Automatic Speech Recognition) ընդլայնելու և այն համընդհանուր (univeral) դարձնելու նպատակով նախաձեռնված կամավորական ձայնագրությունների արշավը արձանագրեց իր առաջին արդյունքները։
Վերջին երկու օրերին մենք իրականացրեցինք մեքենայական ուսուցման միջանկյալ մշակումներ համոզվելու համար, որ ընթանում ենք ճիշտ ուղիով։
Օգտագործվել են մեր կամավորների 54 անհատական ձայնագրություններ: Ընդհանուր քանակը կազմել է 79, որից 8 օգտագործվել են թեստավորման նպատակով։ Ձայնագրությունների ընդհանուր տևողությունը կազմել է 65․94 ժամ (իրականում ունենք 200 ժամից ավել կորպուս, սակայն մեծամասամբ նույն անձանց կատարմամբ, ուստի ֆիլտրել ենք ASR-ի համար ավելցուկային ձայնագրությունները)
Ահա դրանց արդյունքերը․
WER: 9.55
SER: 21
Համընդհանրության առումով մենք հատեցինք նվազագույն սահմանագիծը։ Մեր գործիքն այսուհետև ընդունակ է ճանաչել բոլոր ձայները։
Որակական առումով նոր մշակումը գերազանցում է նախորդին մի քանի անգամ։
Այսպիսով կարող ենք համարձակ ասել, որ ընտրված ուղին ճիշտ է։
Հիշեցնենք, որ առանձին ձայնագրողների նվազագույն շեմը 70-ն է, 100-ի դեպքում խոսքի ճանաչումը կլինի բավարար ճշգրիտ, իսկ ավելին կապահովի միանշանակ ճանաչում բոլոր պարագաներում և թույլ կտա զանգվածաբար կիրառել բոլոր հնարավոր ոլորտներում՝ հայկական «յութուբից» սկսած մինչև մեքենայական սարքերի, այդ թվում զինատեսակների ձայնային կառավարում։
Մեր անսահման շնորհակալությունն ենք հայտնում բոլոր այն 54 համարձակ կամավորներին, ովքեր անտարբեր չմնացին մեր կոչին և ապացուցեցին, որ օժտված են ազգային ու քաղաքացիական բարձր գիտակցությամբ մեր այս զանգվածային պասիվության ու «ինքնաբացարկման» պայմաններում ։ Առանձնապես հաճելի է, որ մասնակիցների 90 տոկոսից ավելին մինչև 20 տարեկան պատանիներ ու երիտասարդներ են։ Եւս մեկ ապացույց, որ նոր սերունդը միանշանակորեն գիտակցում է թվային գործիքների կարևորությունը իրենց կյանքում։ Այս նախաձեռնությամբ նրանք նաև հստակ վերաբերմունք դրսևորեցին նաև թվայնացման բնագավառում պատասխանատու մարմինների բացահայտ անգործունեությանը և դատարկ ցուցամոլությանը։
Անչափ տպավորված ենք հատկապես ԱՅԲ կրթօջախի կազմակերպված մասնակցությունից։ Ակտիվ է նաև Իրական դպրոցը, որ բացի արևելահայերենից ձևավորում է գրաբարի համար կորպուս։
Ակնկալում ենք, որ նման մասնակցություն կունենան նաև Արմաթի, Մխիթար Սեբաստացու և մյուս այլ առաջադեմ կրթօջախների սաները և դաստիարակները։
Բոլոր 54 կամավորների անունները մեկընդմիշտ մտան հայերենի բանավոր խոսքի ազգային կորպուսի հեղինակների ցուցակ։
Ահա մեր հերոսները իրենց ֆեյսբուքյան օգտատերային անուններով։
23 Հունիս, 2020 թ.
Ստորև բոլոր այն մարդկանց անուն֊ազգանուններն են, ովքեր արդեն հավերժացել են հայերենի ազգային կորպուսի հեղինակների ցուցակում։
15 րոպե և Ձեր անուն֊ազգանունը նույնպես կհայտնվի այնտեղ, եթե հայերենը և նրա թվային գործիքները թանկ են Ձեզ համար։ Առանց հայերենի թվային գործիքների չի կարող մշակվել ՍԵՓԱԿԱՆ արհեստական բանականություն։ Իսկ առանց վերջինիս մենք դատապարտված ենք լինելու կիսելու այն նույն ճակատագիրը, ինչին արժանացան մեր նախնիները 11 դարից սկսած, երբ մոնղոլները և թյուրքական ցեղախմբերը սարսափ էին տարածում և տեր ու տնօրինություն էին անում ամբողջ տարածաշրջանում տեխնոլոգիական նոր գյուտի՝ վառոդի միջոցով։
Միասին ձևավորենք թվային դարաշրջանի ամենակարևոր շինանյութի շտեմարանը՝ Ազգային կորպուսը։
27 Հուլիս, 2020 թ.
Գրաբար
07 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Մեր նախաձեռնությունը հատեց 400 ժամ նշագրված ձայնագրությունների սահմանը։
Բնօրինակ տեքստի հետ համադրված և նշանագրված ձայնագրությունները կազմում են Ազգային ձայնային կորպուսը, որը հանդիսանում է թվային դարաշրջանի կարևորագույն շինանյութի շտեմարանը։
21 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Համալրում ունենք Անկախության տարեդարձին։
Արհեստական նոր ձայն հայկական ձայնադարանում։
Ավելի բնական ու գեղեցիկ։ Այն կարող է համապատասխանել պաշտոնական, գիտական ու կրթական տեղեկությունների տարածման խիստ պայմաններին։
21 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Հայերենի և ազգային մյուս արժեքների թվայնացումը ԲՈւՀ և ակադեմական շրջւանակներ բերելու հիանալի փորձ։
Առավել ողջունելի է, որ դա կատարվում է Արցախում, որը պատմականորեն անսպառ աղբյուր է գիտական և տեխնոլոգիական զարգացման համար։ Քչերը գիտեն, որ հայկական նորագույն ռազմաարդյունաբերության հիմադիրների, ռոբոտիզացված ու ավտոմատիզացված սարքերի հեղինակների մեծ մասը ծագումով արցախցներ են։ Արցախում իրապես հիանալի մտավոր ռեսուրսներ կան ազգային ապագայակերտ տեխնոլոգիաների զարգացման համար։
Հաջողություն ենք մաղթում նախաձեռնության հեղինակ Դիանա Մովսիսյանին և Մեսրոպ Մաշտոցի Համալսարանի նրա մյուս համախոհներին այս պատմական կարևոր առաքելության մեջ։
Ահա և մեր առաջին ծիծեռնակը` նեյրոցանցերի գործարկման արդիական սարքավորումը, որը ամբողջապես ծառայելու է հայերենի թվայանացման աշխատանքներին "Խաչատուր Աբովյան 2․0" նախագծի շրջանակներում։
Այսօր հայկական ASR-ի (Automatic Speech Recognition ֊ խոսքի մեքենայական ճանաչում) մշակման փորձերը պսակվեցին հաջողության։
20 Փետրվար, 2020 թ.
Թվայնացման աշխատանքների ընթացիկ արդյունքների հանրագումարի նպատակով մենք ստեղծել ենք թեստավորման հարթակ, որը հնարավորություն կտա մի կողմից ֆիքսել պատրաստի միավորները, մյուս կողմից թիրախավորել առաջնային խնդիրները թվային բոլոր գործիքների կատարելագործման և հղկման նպատակով։
Այն իրենից ներկայացնում է ինտերնետում թվային գործիքների (TTS, ASR, NMT) օգտագործման նախատիպ, պայմանականորեն ասած, տեղական Google.Translate ծառայություն։
28 Փետրվար, 2020 թ.
Դիմավորեք հայկական ևս մեկ ASR լուծում այսօրվա տեխնոլոգիական լավագույն հարթակի՝ Kaldi ASR վրա։ Kaldi-ն, որը ծնունդ է առել ամերիկյան Johns Hopkins համալսարանում, հանդիսանում է ամերիկյան ակադեմիական ավանդույթների և հետխորհրդային գիտնականների փայլուն մտքի արդյունք։ Այն իր մեջ ներառում է ինչպես լեզվագիտական ավանդական մեթոդները, այնպես էլ մեքենայական ուսուցման նորագույն ձեռքբերումները։ Հիբրիդային այս մոտեցման շնորհիվ Kaldi ASR֊ն անգերազանցելի է իր բնագավառում։
04 Ապրիլ, 2020 թ.
Ինչպես խոստացել էինք, Արմաթ ինժեներական լաբորատորիաների համար մշակել ենք ռոբոտների ձայնային կառավարման արագ ու ճկուն գործիքներ հայերենով հետևյալ հարթակների վրա։
1․ MaryTTS
2. Kaldi ASR
Մեքենայական ուսուցման հայկական YerevanNN կառույցից Հրանտ Խաչատրյանի պատրաստած պատկերավոր ուղենիշը ձայնագրության համար։
Ողջունում ենք Հրանտ Խաչատրյանի նախաձեռնությունը համոզված լինելով, որ այն էլ ավելի կդյուրացնի կամավոր ձայնագրողների աշխատանքը։
25 Ապրիլ, 2020 թ.
Հայերենի բանավոր խոսքի ճանաչելիությունը (ASR- Automatic Speech Recognition) ընդլայնելու և այն համընդհանուր (univeral) դարձնելու նպատակով նախաձեռնված կամավորական ձայնագրությունների արշավը արձանագրեց իր առաջին արդյունքները։
Վերջին երկու օրերին մենք իրականացրեցինք մեքենայական ուսուցման միջանկյալ մշակումներ համոզվելու համար, որ ընթանում ենք ճիշտ ուղիով։
Օգտագործվել են մեր կամավորների 54 անհատական ձայնագրություններ: Ընդհանուր քանակը կազմել է 79, որից 8 օգտագործվել են թեստավորման նպատակով։ Ձայնագրությունների ընդհանուր տևողությունը կազմել է 65․94 ժամ (իրականում ունենք 200 ժամից ավել կորպուս, սակայն մեծամասամբ նույն անձանց կատարմամբ, ուստի ֆիլտրել ենք ASR-ի համար ավելցուկային ձայնագրությունները)
Ահա դրանց արդյունքերը․
WER: 9.55
SER: 21
Համընդհանրության առումով մենք հատեցինք նվազագույն սահմանագիծը։ Մեր գործիքն այսուհետև ընդունակ է ճանաչել բոլոր ձայները։
Որակական առումով նոր մշակումը գերազանցում է նախորդին մի քանի անգամ։
Այսպիսով կարող ենք համարձակ ասել, որ ընտրված ուղին ճիշտ է։
Հիշեցնենք, որ առանձին ձայնագրողների նվազագույն շեմը 70-ն է, 100-ի դեպքում խոսքի ճանաչումը կլինի բավարար ճշգրիտ, իսկ ավելին կապահովի միանշանակ ճանաչում բոլոր պարագաներում և թույլ կտա զանգվածաբար կիրառել բոլոր հնարավոր ոլորտներում՝ հայկական «յութուբից» սկսած մինչև մեքենայական սարքերի, այդ թվում զինատեսակների ձայնային կառավարում։
Մեր անսահման շնորհակալությունն ենք հայտնում բոլոր այն 54 համարձակ կամավորներին, ովքեր անտարբեր չմնացին մեր կոչին և ապացուցեցին, որ օժտված են ազգային ու քաղաքացիական բարձր գիտակցությամբ մեր այս զանգվածային պասիվության ու «ինքնաբացարկման» պայմաններում ։ Առանձնապես հաճելի է, որ մասնակիցների 90 տոկոսից ավելին մինչև 20 տարեկան պատանիներ ու երիտասարդներ են։ Եւս մեկ ապացույց, որ նոր սերունդը միանշանակորեն գիտակցում է թվային գործիքների կարևորությունը իրենց կյանքում։ Այս նախաձեռնությամբ նրանք նաև հստակ վերաբերմունք դրսևորեցին նաև թվայնացման բնագավառում պատասխանատու մարմինների բացահայտ անգործունեությանը և դատարկ ցուցամոլությանը։
Անչափ տպավորված ենք հատկապես ԱՅԲ կրթօջախի կազմակերպված մասնակցությունից։ Ակտիվ է նաև Իրական դպրոցը, որ բացի արևելահայերենից ձևավորում է գրաբարի համար կորպուս։
Ակնկալում ենք, որ նման մասնակցություն կունենան նաև Արմաթի, Մխիթար Սեբաստացու և մյուս այլ առաջադեմ կրթօջախների սաները և դաստիարակները։
Բոլոր 54 կամավորների անունները մեկընդմիշտ մտան հայերենի բանավոր խոսքի ազգային կորպուսի հեղինակների ցուցակ։
Ահա մեր հերոսները իրենց ֆեյսբուքյան օգտատերային անուններով։
- Agatha.Hoveyan
- Alex.Simonyan
- Anahit.Harutyunyan
- Anahit.Hayrapetyan
- Ani.Babajanyan
- Ani.Petrosyan
- Arev.Melikyan
- Arno.Balasanyan
- Arsen..Khachatryan
- Artyom.Nazaryan
- David.Kyarunts
- David.Manoukian
- David.Zazyan
- Davit.Mayilyan
- Diana.Stepanyan
- Emma.Hovsepyan
- Gayane.Hovhannisyan
- Gohar.Hovhannesyan
- Goharik.Adamyan
- Hasmik.Mkrtchyan
- Hrach.Nalbandyan
- Hrant.Khachatrian
- Inga.Serobyan
- Lana.Melikyan
- Lilit.Karamyan
- Makhsudyan.Margar
- Marat.M..Yavrumyan
- Maria.D-yan
- Marieta.Zakaryan
- Mary.Danielyan
- Meri.Malkhasyan
- Nelly.Safaryan
- Shoushan.Kyureghyan
- Shushan.Ghahriyan
- Svetka.Harutyunyan
- Tatev.Vardapetyan
- Tigran.CHakhalyan
- Tsovinar.Grigoryan
- Varduhi.Baloyan
- Var.Mkr
- Ազատուհի.Սարգսյան
- Անի.Հակոբյանը
- Գևորգ.Ղարիբյան.
- Էռնա.Թովմասյան
- Մարիամ.Խաչատրյան
- Կարինե.Ավալյան
- Նանե.Միրզոյան
- Նարեկ.Ասլանյան
- Նոննա.Գուլքանյան
- Պատվական.Բաղդասարյան
- Ռուզաննա.Ավդալյան
- Սևակ.Մամյան
- Վալեր.Բալասյան
- Տաթև.Մարգարյան
23 Հունիս, 2020 թ.
Ստորև բոլոր այն մարդկանց անուն֊ազգանուններն են, ովքեր արդեն հավերժացել են հայերենի ազգային կորպուսի հեղինակների ցուցակում։
15 րոպե և Ձեր անուն֊ազգանունը նույնպես կհայտնվի այնտեղ, եթե հայերենը և նրա թվային գործիքները թանկ են Ձեզ համար։ Առանց հայերենի թվային գործիքների չի կարող մշակվել ՍԵՓԱԿԱՆ արհեստական բանականություն։ Իսկ առանց վերջինիս մենք դատապարտված ենք լինելու կիսելու այն նույն ճակատագիրը, ինչին արժանացան մեր նախնիները 11 դարից սկսած, երբ մոնղոլները և թյուրքական ցեղախմբերը սարսափ էին տարածում և տեր ու տնօրինություն էին անում ամբողջ տարածաշրջանում տեխնոլոգիական նոր գյուտի՝ վառոդի միջոցով։
Միասին ձևավորենք թվային դարաշրջանի ամենակարևոր շինանյութի շտեմարանը՝ Ազգային կորպուսը։
- Agatha.Hoveyan
- Aida.Manukyan
- Alex.Simonyan
- Anahit.Harutyunyan
- Anahit.Hayrapetyan
- Ani.Babajanyan
- Ani.Petrosyan
- Aram.Matinyan
- Arev.Melikyan
- Arno.Balasanyan
- Arsen.Khachatryan
- Arshak.Baghdasaryan
- Artyom.Azroyan
- David.Kyarunts
- David.Manoukian
- David.Zazyan
- Davit.Mayilyan
- Diana.Stepanyan
- Emma.Hovsepyan
- Gayane.Grigoryan
- Gayane.Hovhannisyan
- Gohar.Adamyan
- Gohar.Hovhannesyan
- Goharik.Adamyan
- Gregory.Martirosyan
- Hasmik.Mkrtchyan
- Hrach.Nalbandyan
- Hrach.Xachatryan
- Hrant.Khachatrian
- Inga.Serobyan
- Inna.Chatoyan
- Jessica.Sanosyan
- Lana.Melikyan
- Lilit.Karamyan
- Marat.M.Yavrumyan
- Maria.D-yan
- Marieta.Zakaryan
- Mary.Danielyan
- Meline.Nikoghosyan
- Meri.Malkhasyan
- Nare.Avetisyan
- Nelly.Safaryan
- Piruz.Sargsyan
- Sergey.Ghazaryan
- Shoushan.Kyureghyan
- Shushan.Ghahriyan
- Svetka.Harutyunyan
- Tatev.Vardapetyan
- Tigran.CHakhalyan
- Tsovinar.Grigoryan
- Varduhi.Baloyan
- Var.Mkr
- Ազատուհի.Սարգսյան
- Անի.Հակոբյանը
- Աննա.Մարտիրոսյան
- Դավիթ.Փանոսյան
- Էռնա.Թովմասյան
- Կարինե.Ավալյան
- Հեղինե.Սարկիսեան
- Միլենա.Մկրտչյան
- Նանե.Միրզոյան
- Նոննա.Գուլքանյան
- Ռուզաննա.Ավդալյան
- Սևակ.Մամյան
- Սոֆի.Մինասյան
- Վալեր.Բալասյան
- Տաթև.Մարգարյան
- Artyom.Nazaryan
- Makhsudyan.Margar
- Արշալույս.Բաղդասարյան
- Արտյոմ.Ազրոյան
- Գոհար.Ադամյան
- Գևորգ.Ղարիբյան.
- Դավիթ.Փանոսյան
- Հեղինե.Սարկիսյան
- Հրաչ.Խաչատրյան
- Մարիամ.Խաչատրյան
- Մելինե.Նիկողոսյան
- Նարեկ.Ասլանյան
- Պատվական.Բաղդասարյան
- Սևակ.Մամյան
- Սամվել.Կարապետյան
- Սոֆի.Մինասյան
- Վարդուհի.Բալոյան
27 Հուլիս, 2020 թ.
Գրաբար
07 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Մեր նախաձեռնությունը հատեց 400 ժամ նշագրված ձայնագրությունների սահմանը։
Բնօրինակ տեքստի հետ համադրված և նշանագրված ձայնագրությունները կազմում են Ազգային ձայնային կորպուսը, որը հանդիսանում է թվային դարաշրջանի կարևորագույն շինանյութի շտեմարանը։
21 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Համալրում ունենք Անկախության տարեդարձին։
Արհեստական նոր ձայն հայկական ձայնադարանում։
Ավելի բնական ու գեղեցիկ։ Այն կարող է համապատասխանել պաշտոնական, գիտական ու կրթական տեղեկությունների տարածման խիստ պայմաններին։
21 Սեպտեմբեր, 2020 թ.
Հայերենի և ազգային մյուս արժեքների թվայնացումը ԲՈւՀ և ակադեմական շրջւանակներ բերելու հիանալի փորձ։
Առավել ողջունելի է, որ դա կատարվում է Արցախում, որը պատմականորեն անսպառ աղբյուր է գիտական և տեխնոլոգիական զարգացման համար։ Քչերը գիտեն, որ հայկական նորագույն ռազմաարդյունաբերության հիմադիրների, ռոբոտիզացված ու ավտոմատիզացված սարքերի հեղինակների մեծ մասը ծագումով արցախցներ են։ Արցախում իրապես հիանալի մտավոր ռեսուրսներ կան ազգային ապագայակերտ տեխնոլոգիաների զարգացման համար։
Հաջողություն ենք մաղթում նախաձեռնության հեղինակ Դիանա Մովսիսյանին և Մեսրոպ Մաշտոցի Համալսարանի նրա մյուս համախոհներին այս պատմական կարևոր առաքելության մեջ։
20 Ապրիլ, 2021 թ.
Ապրիլի 12֊ին գրանցվեց «Հաղորդակցական եւ բանական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնը»։
Անգլերեն՝
National Center of Communication and Artificial Intelligence Technologies
Ռուսերեն՝
Национальный центр коммуникационных и интеллектуальных технологии
Նախաձեռնելով Ազգային կենտրոնի ստեղծումը մենք հույս ունենք, որ իրավական կարգավիճակով կարող ենք ներգրավել էլ ավելի լուրջ ռեսուրսներ և ապահովել պետական և հանրային մարմինների ներգրավածությունը մեր նախագծերում և դրանով իսկ նոր մակարդակի բարձրացնել հայերեն լեզվի թվայնացման և կիրառման աշխատանքները։
27 Մայիս, 2021 թ.
Խոսքի ճանաչման բուն մշակմանը զուգահեռ աշխատանքներ են տարվում նաև տարաբնույթ տեխնոլոգիաներով այն կիրառելու ուղղությամբ։ Ամենամեծ հաջողությունն օֆֆլայն ռեժիմով աշխատեցնելու հնարավորութունն է։ Ավելին, նման բարդագույն տեխնոլոգիական ծրագիրն ընդունակ է աշխատել ցանկացած պլատֆորմի վրա, այդ թվում շարժական (mobile) ու մինի/միկրո/էկզոտիկ։ Դա բացում է ահռելի հնարավորություններ խոսքի ճանաչման գործիքի կիրառման առջև գրեթե բոլոր ոլորտներում՝ ռազմականից մինչև «խելացի տուն»։
Առաջին ծիծեռնակը հայերենով խոսքի ճանաչման բջջային հավելվածն է, որի դեմո տարբերակը շուտով հասանելի կդառնա համացանցում։
https://www.youtube.com/shorts/0_N3c4MbxKs
26 Հունիս, 2021 թ.
Ամբողջ ծավալով ընթանում են հայկական Big Data-ի՝ նախ և առաջ հայերեն կանոնավոր ու արժեքավոր տեքստերի շտեմարանի ձևավորման աշխատանքները։
+
10 Օգոստոս, 2021 թ.
Աքսիոմատիկ ճշմարտություն է, որ առանց քաղաքական պայքարի, հանրային պահանջի, ակտիվ քարոզման հնարավոր չէ իրականացնել արմատական բարեփոխման որևէ ծրագիր, նույնիսկ եթե այն զերծ է քաղաքական ենթատեքստից։
Հաշվի առնելով, որ վերջին տարիներին Հայաստանում հաստատված խամաճիկային ու պսևդո «իսթաբլիշմենթն» իր ամբողջապես կառավարելի լրատվական դաշտով ամեն հնարավոր միջոցներով արգելափակում և բոյկոտում է իրական օրակարգերը մեր երկրի համար շրջադարձային այս փուլում, մենք կրկին հրապարակում ենք «Աշխարհաժողովային տեխնոլոգիական հայեցակարգն» իրազեկման ու նրանում ներկայացված լուծումների հրապարակայնացման նպատակով։
https://media.ican24.net/wc/techno.html
10 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
«Հայաստանի Հանրապետությունը» կարևորում է մեր նախագիծը։
23 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
ԱՐՑԱԽԸ՝ ՀԱՅԵՐԵՆԻ ԹՎԱՅՆԱՑՄԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ
23 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
Արցախի Հանրային ռադիոյի ռեպորտաժը։
Բավականաչափ պրոֆեսիոնալ մակարդակով պատրաստված ռեպորտաժը է, եթե հաշվի առնենք, որ թեման նոր և աննախադեպ է հայ հասարակության համար։
24 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
Շատ խորհրդանշանական է, որ Արցախպրեսն է լուսաբանում հայերեն լեզվի թվային գործիքներով տեխնոլոգիական զարգացման և լայնամասշտաբ արդիակացման թեման։
25 Հոկտեմբեր, 2021 թ.
Մեծ ու թիրախային աջակցություն «Ուսանող» լրատվականից։
https://www.usanogh.am/glxavor/hayeren-tvaynacum-robot/
31 Հոկտեմբեր, 2021 թ.
Նախաձեռնության շնորհանդեսը պատրաստված է սեփական գործիքներով և արհեստական ձայներով։
08 Դեկտեմբեր, 2021 թ.
Դեկտեմբերի 8-ին Մեսրոպ Մաշտոց համալսարանում Օտար լեզուների ամբիոնի ասիստենտ, բ․գ․թ․ Դիանա Մովսիսյանը հանդես է եկել «Կորպուսային լեզվաբանություն, հայերենի թվայնացում, բնական լեզվի մշակման գործիքների ստեղծում» թեմայով դասախոսությամբ։ Միջհամալսարանական համագործակցության և փորձի փոխանակման շրջանակներում դասախոսություն-քննարկումը նախատեսված էր Արցախի պետական համալսարանի գործընկերների համար։ Անդրադարձ է կատարվել հայերենի թվայնացման ռազմավարական և անվտանգային բաղադրիչին, Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնության կողմից մշակված ձայնի սինթեզի (Text to Speech), խոսքի սինթեզի (Automatic Speech Recognition) և հայերենի մեքենայական թարգմանության (Armenian Neural Machine Translation) գործիքների կարևորությանը և կիրառման բնագավառներին։ Որոշվեց, որ Արցախի պետական համալսարանի համապատասխան աշխատանքային խումբը Ռոմանագերմանական լեզուների ամբիոնի ավագ դասախոս Լուսինե Վանյանի համակարգմամբ նույնպես կմիանա Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնության կողմից մեկնարկած հայերենի մեքենայական թարգմանության լեզվական տվյալների խմբագրման աշխատանքներին։
28 Դեկտեմբեր, 2021 թ.
Երբ այս տարվա հուլիսի 1֊ին մենք հայտարարեցինք Արցախը հայկական մեծ տվյալների (Big Data) հավաքման ու մշակման համահայկական կենտրոն դարձնելու նախաձեռնության մասին, քիչ մարդիկ կային հատկապես ՀՀ֊ում, ովքեր լրջորեն վերաբերվեցին այդ հայտարարությանը։
Իսկ դա այսօր արդեն իրականություն է։ Այս օրերին հերթական մեծ տվյալների մասնաբաժինը համալրեց կենտրոնի նյութերին՝ հասցնելով այն շատ պատկառելի ծավալի՝ մոտ 2 գեգաբայթ տեքստային զանգվածի։ Ամիս չկա, որ այդ աշխատանքերը չզուգակցվեն նոր թվային գործիքների մշակմամբ, առանց որոնց հնարավոր չէր լինի լեզվի թվայնացումը դնել արտադրական ռելսերի վրա․
֊ քանակական և դասակական թվականների բառերի ավտոմատ փոխակերպում
֊ հապավումների փոխակերպում
֊ այլալեզու բառերի և արտահայտությունների հնչունային փոխակերպում հայերեն արտասանության համար
֊ արևելահայերենի հնչունական ճշգրիտ փոխակերպում բոլոր կանոնների համաձայն
֊ տեքստերի և ձայնագրությունների կոլեկտիվ խմբագրման գործիքներ նաև ավտոմատ եղանակով։
Այլ խոսքերով ասած թվային հայերենը ստանում է ժամանակակից բոլոր գործիքները խոր համակարգված մոտեցմամբ։
Սակայն կենտրոնը մտադիր չէ միայն հայերենով զբաղվել։ Շատ շուտով կսկսվի իրականացվել այլ լեզուներով թվայնացման աշխատանքներ, որոնք կարևոր են հատկապես անվտանգության տեսանկյունից։ Դրա մասին՝ մեկ այլ առիթով։
Կենտրոնի մասին 2։58 սկսած։
Ապրիլի 12֊ին գրանցվեց «Հաղորդակցական եւ բանական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնը»։
Անգլերեն՝
National Center of Communication and Artificial Intelligence Technologies
Ռուսերեն՝
Национальный центр коммуникационных и интеллектуальных технологии
Նախաձեռնելով Ազգային կենտրոնի ստեղծումը մենք հույս ունենք, որ իրավական կարգավիճակով կարող ենք ներգրավել էլ ավելի լուրջ ռեսուրսներ և ապահովել պետական և հանրային մարմինների ներգրավածությունը մեր նախագծերում և դրանով իսկ նոր մակարդակի բարձրացնել հայերեն լեզվի թվայնացման և կիրառման աշխատանքները։
27 Մայիս, 2021 թ.
Խոսքի ճանաչման բուն մշակմանը զուգահեռ աշխատանքներ են տարվում նաև տարաբնույթ տեխնոլոգիաներով այն կիրառելու ուղղությամբ։ Ամենամեծ հաջողությունն օֆֆլայն ռեժիմով աշխատեցնելու հնարավորութունն է։ Ավելին, նման բարդագույն տեխնոլոգիական ծրագիրն ընդունակ է աշխատել ցանկացած պլատֆորմի վրա, այդ թվում շարժական (mobile) ու մինի/միկրո/էկզոտիկ։ Դա բացում է ահռելի հնարավորություններ խոսքի ճանաչման գործիքի կիրառման առջև գրեթե բոլոր ոլորտներում՝ ռազմականից մինչև «խելացի տուն»։
Առաջին ծիծեռնակը հայերենով խոսքի ճանաչման բջջային հավելվածն է, որի դեմո տարբերակը շուտով հասանելի կդառնա համացանցում։
https://www.youtube.com/shorts/0_N3c4MbxKs
26 Հունիս, 2021 թ.
Ամբողջ ծավալով ընթանում են հայկական Big Data-ի՝ նախ և առաջ հայերեն կանոնավոր ու արժեքավոր տեքստերի շտեմարանի ձևավորման աշխատանքները։
+
10 Օգոստոս, 2021 թ.
Աքսիոմատիկ ճշմարտություն է, որ առանց քաղաքական պայքարի, հանրային պահանջի, ակտիվ քարոզման հնարավոր չէ իրականացնել արմատական բարեփոխման որևէ ծրագիր, նույնիսկ եթե այն զերծ է քաղաքական ենթատեքստից։
Հաշվի առնելով, որ վերջին տարիներին Հայաստանում հաստատված խամաճիկային ու պսևդո «իսթաբլիշմենթն» իր ամբողջապես կառավարելի լրատվական դաշտով ամեն հնարավոր միջոցներով արգելափակում և բոյկոտում է իրական օրակարգերը մեր երկրի համար շրջադարձային այս փուլում, մենք կրկին հրապարակում ենք «Աշխարհաժողովային տեխնոլոգիական հայեցակարգն» իրազեկման ու նրանում ներկայացված լուծումների հրապարակայնացման նպատակով։
https://media.ican24.net/wc/techno.html
10 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
«Հայաստանի Հանրապետությունը» կարևորում է մեր նախագիծը։
23 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
ԱՐՑԱԽԸ՝ ՀԱՅԵՐԵՆԻ ԹՎԱՅՆԱՑՄԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ
23 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
Արցախի Հանրային ռադիոյի ռեպորտաժը։
Բավականաչափ պրոֆեսիոնալ մակարդակով պատրաստված ռեպորտաժը է, եթե հաշվի առնենք, որ թեման նոր և աննախադեպ է հայ հասարակության համար։
24 Սեպտեմբեր, 2021 թ.
Շատ խորհրդանշանական է, որ Արցախպրեսն է լուսաբանում հայերեն լեզվի թվային գործիքներով տեխնոլոգիական զարգացման և լայնամասշտաբ արդիակացման թեման։
25 Հոկտեմբեր, 2021 թ.
Մեծ ու թիրախային աջակցություն «Ուսանող» լրատվականից։
https://www.usanogh.am/glxavor/hayeren-tvaynacum-robot/
31 Հոկտեմբեր, 2021 թ.
Նախաձեռնության շնորհանդեսը պատրաստված է սեփական գործիքներով և արհեստական ձայներով։
08 Դեկտեմբեր, 2021 թ.
Դեկտեմբերի 8-ին Մեսրոպ Մաշտոց համալսարանում Օտար լեզուների ամբիոնի ասիստենտ, բ․գ․թ․ Դիանա Մովսիսյանը հանդես է եկել «Կորպուսային լեզվաբանություն, հայերենի թվայնացում, բնական լեզվի մշակման գործիքների ստեղծում» թեմայով դասախոսությամբ։ Միջհամալսարանական համագործակցության և փորձի փոխանակման շրջանակներում դասախոսություն-քննարկումը նախատեսված էր Արցախի պետական համալսարանի գործընկերների համար։ Անդրադարձ է կատարվել հայերենի թվայնացման ռազմավարական և անվտանգային բաղադրիչին, Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնության կողմից մշակված ձայնի սինթեզի (Text to Speech), խոսքի սինթեզի (Automatic Speech Recognition) և հայերենի մեքենայական թարգմանության (Armenian Neural Machine Translation) գործիքների կարևորությանը և կիրառման բնագավառներին։ Որոշվեց, որ Արցախի պետական համալսարանի համապատասխան աշխատանքային խումբը Ռոմանագերմանական լեզուների ամբիոնի ավագ դասախոս Լուսինե Վանյանի համակարգմամբ նույնպես կմիանա Ազգային արագացման հանրային նախաձեռնության կողմից մեկնարկած հայերենի մեքենայական թարգմանության լեզվական տվյալների խմբագրման աշխատանքներին։
28 Դեկտեմբեր, 2021 թ.
Երբ այս տարվա հուլիսի 1֊ին մենք հայտարարեցինք Արցախը հայկական մեծ տվյալների (Big Data) հավաքման ու մշակման համահայկական կենտրոն դարձնելու նախաձեռնության մասին, քիչ մարդիկ կային հատկապես ՀՀ֊ում, ովքեր լրջորեն վերաբերվեցին այդ հայտարարությանը։
Իսկ դա այսօր արդեն իրականություն է։ Այս օրերին հերթական մեծ տվյալների մասնաբաժինը համալրեց կենտրոնի նյութերին՝ հասցնելով այն շատ պատկառելի ծավալի՝ մոտ 2 գեգաբայթ տեքստային զանգվածի։ Ամիս չկա, որ այդ աշխատանքերը չզուգակցվեն նոր թվային գործիքների մշակմամբ, առանց որոնց հնարավոր չէր լինի լեզվի թվայնացումը դնել արտադրական ռելսերի վրա․
֊ քանակական և դասակական թվականների բառերի ավտոմատ փոխակերպում
֊ հապավումների փոխակերպում
֊ այլալեզու բառերի և արտահայտությունների հնչունային փոխակերպում հայերեն արտասանության համար
֊ արևելահայերենի հնչունական ճշգրիտ փոխակերպում բոլոր կանոնների համաձայն
֊ տեքստերի և ձայնագրությունների կոլեկտիվ խմբագրման գործիքներ նաև ավտոմատ եղանակով։
Այլ խոսքերով ասած թվային հայերենը ստանում է ժամանակակից բոլոր գործիքները խոր համակարգված մոտեցմամբ։
Սակայն կենտրոնը մտադիր չէ միայն հայերենով զբաղվել։ Շատ շուտով կսկսվի իրականացվել այլ լեզուներով թվայնացման աշխատանքներ, որոնք կարևոր են հատկապես անվտանգության տեսանկյունից։ Դրա մասին՝ մեկ այլ առիթով։
Կենտրոնի մասին 2։58 սկսած։
01 Հունվար, 2022 թ.
Հայտարարվեց ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու մտադրության մասին
04 Հունվար, 2022 թ.
Ստեղծվեց «Թվային անվտանգության կորպուս» խումբը ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու նպատակով
Այս խմբին միացան 119 մասնագետներ և կամավորներ։
Խմբի փորձագետներ դարձան Դիանա Մովսիսըանը և Արինա Գրիգորյանը
04 Հունվար, 2022 թ.
«Թվային անվտանգության կորպուս» խումբը ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու նպատակով
Այս խմբին միացան 119 մասնագետներ և կամավորներ։
Խմբի փորձագետներ դարձան Դիանա Մովսիսըանը և Արինա Գրիգորյանը
Ահա այն ակտիվ անդամների ցուցակը, որոնց ջանքերով մշակվեցին նպատակային գործիքները՝
23 Մարտ, 2022 թ.
Մեր նախաձեռնության վերաբերյալ «Հայաստանի Հանրապետության» օրաթերթի հրապարակման երկրորդ մասում խոսք է գնում թվային անվտանգության և այն բացառիկ հնարավորությունները մասին, որոնք կբացեն զուտ ազգային հենքով և հայաստանակենտրոն սկզբունքով մշակված հաղորդակցական և բանական նորագույն տեխնոլոգիաները տարածաշրջանում և նրա սահմաններից դուրս։
Հայկական գործոնի մեծացման թվային գործիքները
08 Մայիս, 2022 թ.
Մեր նախաձեռնության ջանքերի արդյունքը։
Հայաստանը պետք է ունենա արմատապես արդիականացված նոր տեխնոլոգիական զարգացման հայեցակարգ։
12 Հունիս, 2022 թ.
Վալերի Բրյուսովի անվան պետական համալսարանի հետ համագործակցության շրջանակներում մշակվել է ֆունկցիոնալ գործիք՝ աշխատանքային կայք նյութերի խմբագրման համար։ Մոտ 1 միլիոն հակադրված նախադասություններով այդ կայքը հնարավորություն կտա ներառել ԲՈՒՀ֊ի ուսումնական ծրագրի մեջ՝ ընդգրկելով համալսարանի ողջ ներուժը մեքենայական թարգմանության աշխատանքների վրա։
Սա առաջին ծավալուն փորձն է մեքենայական թարգմանությունը բերել գիտա֊ուսումնական պրոցես Հայաստանում։
13 Հունիս, 2022 թ.
Ուրախ ենք տեղեկացնել, որ մշակվել է թուրքերենի խոսքի ճանաչումը (ASR):
03 Հուլիս, 2022 թ.
Հաղորդակցական և բանական հայկական տեխնոլոգիաների ամենակարևոր գործառույթը՝ սեփական ռոբոտաշինություն։
19 Օգոստոս, 2022 թ.
Շնորհակալություն Nigoghos Kalayjian և Hrant Khachatrian-ին։
Eastern Armenian BERT model֊ի շնորհիվ, մեր խոսքի ճանաչման համակարգը «սովորեց» տեղադրել կետադրական նշանները և գլխագրերը։ Այն օտագործվեց Recasing and punctuation model based on Bert ծրագրում մշակելու հայկական կետադրում։
18 Սեպտեմբեր, 2022 թ.
Միանգամից 7 լեզուներով՝🇷🇺🇬🇧🇫🇷🇪🇸🇩🇪🇦🇿🇹🇷հավաքել և ձևավորել ենք զուգադրված նախադասությունների շտեմարան՝ յուրաքանչյուրը 3․2֊ից 3․5 միլիոն նախադասություններից կազմված։
01 Նոյեմբեր, 2022 թ.
Մենք հպարտ ենք, որ Արցախի նորարարական ու արդիական ռազմավարության ջատագով ենք։ Անցած տարիների ընթացքում համառ աշխատանքով հետամուտ ենք եղել, որ մշակվի և բյուրեղանա այս ռազմավարությունը։
Եւ այսուհետև էլ կծառայենք այս ռազմավարության իրականացմանը, նրա հաղթանակմանը։
https://www.facebook.com/dmovsisyan/posts/pfbid02DGU3g5MBv7Rkr4a5uNDhJUVBjLMDDFATpoYpwDzUbFirxfqQB9JpxVytZkfP3QMzl
19 Նոյեմբեր, 2022 թ.
Համընդհանուր մոբիլիցացիան եղել է և կա մեր նախաձեռնության առաջնահերթությունը։
Մոբիլիզացվելու առաջին փորձը ձեռնարկվել է 2020 թվականի հուլիսին, երբ հանրապետության խեղկատակները «Նոր Սարդարապատ» կոչելով շուքով ու հանդիսությամբ նշում էին իբր թե հաղթանակը տավուշյան լոկալ, շատ տարօրինակ մարտում։
Մենք գիտեինք, թե ինչ ահավոր պատերազմն է սպասվում։ Տարածաշրջանի բոլոր երկրները հապճեպ զինավարժություններ էին անցկացում սահմանի այն կողմ, իսկ այդ ժամանակ Հայաստանի խեղկատակները զբաղված էին ամեն հիմարությունով (օրինակ, սովորեցնում էին ժողովրդին, թե ինչպես օճառել ձեռքերը), բայց ոչ պատերազմական իրական նախապատրաստությամբ․․․
Այդ ողբերգական ժամանակներից մենք համընդհանուր մոբիլիզացիայի մեջ ենք՝ թողնելով կամ երկրորդ պլան մղելով մեր խաղաղ մասնագիտությունները։
Մեր նման խմբերը և նախաձեռնություններ դեռևս մենության մեջ են, քանի որ հանրությունը նախընտրում է հարմարավետ տեղավորված դիվանների և բազկաթոռների վրա նստած անօգուտ, անարդյունք բողոքել ու պահանջել իշխանություններից ազգային արժանապատվություն։ Բռնազավթնված իշխանությո՞ւնից, ժամանակակից պոլիցայներից ու կոլաբորացիոնիստներից։
Քանի՞ միլիարդ ստեղնաշար է այս ընթացքում սեղմվել աղմուկ֊աղաղակով։
Այդ էներգիան խոր թիրախային խնդիրների վրա նպատակաուղղելու դեպքում կարելի էր հասնել ահռելի արդյունքների․․․․
Այս տեսանյութը վկայությունն է, թե որքան բուտաֆորիկ, օտարների կամակատար ու բռնազավթնած պետություն ունենք, որ անգամ նոր պատերազմի սպառնալիքի պայմաններում, թքած ունի ներկա ու ապագա անվտանգության վրա։
5 ամիս է անցել այն պահից, երբ հրապարակվել են մեր պատրաստած թիրախային տեխնոլոգիական գործիքները, որոնք կարող են առաջնային դեր խաղալ Ադրբեջանի և Թուրքիայի դեմ հիբրիդային պատերազմներում։
Չկա տարրական գիտակցություն, կամք և ցանկություն զբաղվելու դրանցով։
Սա վերաբերում է նաև հայաստանյան լրատվամիջոցներին, որոնք ամեն կերպ խուսափում են բարձրացնել սուր՝ առաջնահերթ խնդիրներ՝ լուսաբանելով հրատապ առաջարկներ։
Հայտարարվեց ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու մտադրության մասին
04 Հունվար, 2022 թ.
Ստեղծվեց «Թվային անվտանգության կորպուս» խումբը ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու նպատակով
Այս խմբին միացան 119 մասնագետներ և կամավորներ։
Խմբի փորձագետներ դարձան Դիանա Մովսիսըանը և Արինա Գրիգորյանը
04 Հունվար, 2022 թ.
«Թվային անվտանգության կորպուս» խումբը ադրբեջաներենով և թուրքերենով ձայնային տեխնոլոգիաներ (ASR,TTS) մշակելու նպատակով
Այս խմբին միացան 119 մասնագետներ և կամավորներ։
Խմբի փորձագետներ դարձան Դիանա Մովսիսըանը և Արինա Գրիգորյանը
Ահա այն ակտիվ անդամների ցուցակը, որոնց ջանքերով մշակվեցին նպատակային գործիքները՝
- Арина Григорян
- Diana Mkrtchyan
- Tigranuhi Vardparonyan (թուրքագետ)
- Рима Бабаян,
- Ղարամյան Հայկուհի
- Марта Даниелян
- Qnar Petrosyan
- Haik Hambardzumian
- Mariam Harutyunyan
- Лина Барсегян
- Ուլյանա Սարուխանյան
- Каринка Давидян
- Rena Araqelyan
- Armen Babayan
- Яна Оганян
- Лилит Мкртчян
- Женька Григорян
- Angelica Hakobian
- Диана Оганян
- Abraham Danielyan
- Մարիա Հակոբյան
- Аська Агаронян
- Ani Ani
- Նելլի Խաչատրյան
- Yulya Aghajanyan
- Syuzanna Mirzoyan
- Լուսինե Մովսիսյան
23 Մարտ, 2022 թ.
Մեր նախաձեռնության վերաբերյալ «Հայաստանի Հանրապետության» օրաթերթի հրապարակման երկրորդ մասում խոսք է գնում թվային անվտանգության և այն բացառիկ հնարավորությունները մասին, որոնք կբացեն զուտ ազգային հենքով և հայաստանակենտրոն սկզբունքով մշակված հաղորդակցական և բանական նորագույն տեխնոլոգիաները տարածաշրջանում և նրա սահմաններից դուրս։
Հայկական գործոնի մեծացման թվային գործիքները
08 Մայիս, 2022 թ.
Մեր նախաձեռնության ջանքերի արդյունքը։
Հայաստանը պետք է ունենա արմատապես արդիականացված նոր տեխնոլոգիական զարգացման հայեցակարգ։
12 Հունիս, 2022 թ.
Վալերի Բրյուսովի անվան պետական համալսարանի հետ համագործակցության շրջանակներում մշակվել է ֆունկցիոնալ գործիք՝ աշխատանքային կայք նյութերի խմբագրման համար։ Մոտ 1 միլիոն հակադրված նախադասություններով այդ կայքը հնարավորություն կտա ներառել ԲՈՒՀ֊ի ուսումնական ծրագրի մեջ՝ ընդգրկելով համալսարանի ողջ ներուժը մեքենայական թարգմանության աշխատանքների վրա։
Սա առաջին ծավալուն փորձն է մեքենայական թարգմանությունը բերել գիտա֊ուսումնական պրոցես Հայաստանում։
13 Հունիս, 2022 թ.
Ուրախ ենք տեղեկացնել, որ մշակվել է թուրքերենի խոսքի ճանաչումը (ASR):
03 Հուլիս, 2022 թ.
Հաղորդակցական և բանական հայկական տեխնոլոգիաների ամենակարևոր գործառույթը՝ սեփական ռոբոտաշինություն։
19 Օգոստոս, 2022 թ.
Շնորհակալություն Nigoghos Kalayjian և Hrant Khachatrian-ին։
Eastern Armenian BERT model֊ի շնորհիվ, մեր խոսքի ճանաչման համակարգը «սովորեց» տեղադրել կետադրական նշանները և գլխագրերը։ Այն օտագործվեց Recasing and punctuation model based on Bert ծրագրում մշակելու հայկական կետադրում։
18 Սեպտեմբեր, 2022 թ.
Միանգամից 7 լեզուներով՝🇷🇺🇬🇧🇫🇷🇪🇸🇩🇪🇦🇿🇹🇷հավաքել և ձևավորել ենք զուգադրված նախադասությունների շտեմարան՝ յուրաքանչյուրը 3․2֊ից 3․5 միլիոն նախադասություններից կազմված։
01 Նոյեմբեր, 2022 թ.
Մենք հպարտ ենք, որ Արցախի նորարարական ու արդիական ռազմավարության ջատագով ենք։ Անցած տարիների ընթացքում համառ աշխատանքով հետամուտ ենք եղել, որ մշակվի և բյուրեղանա այս ռազմավարությունը։
Եւ այսուհետև էլ կծառայենք այս ռազմավարության իրականացմանը, նրա հաղթանակմանը։
https://www.facebook.com/dmovsisyan/posts/pfbid02DGU3g5MBv7Rkr4a5uNDhJUVBjLMDDFATpoYpwDzUbFirxfqQB9JpxVytZkfP3QMzl
19 Նոյեմբեր, 2022 թ.
Համընդհանուր մոբիլիցացիան եղել է և կա մեր նախաձեռնության առաջնահերթությունը։
Մոբիլիզացվելու առաջին փորձը ձեռնարկվել է 2020 թվականի հուլիսին, երբ հանրապետության խեղկատակները «Նոր Սարդարապատ» կոչելով շուքով ու հանդիսությամբ նշում էին իբր թե հաղթանակը տավուշյան լոկալ, շատ տարօրինակ մարտում։
Մենք գիտեինք, թե ինչ ահավոր պատերազմն է սպասվում։ Տարածաշրջանի բոլոր երկրները հապճեպ զինավարժություններ էին անցկացում սահմանի այն կողմ, իսկ այդ ժամանակ Հայաստանի խեղկատակները զբաղված էին ամեն հիմարությունով (օրինակ, սովորեցնում էին ժողովրդին, թե ինչպես օճառել ձեռքերը), բայց ոչ պատերազմական իրական նախապատրաստությամբ․․․
Այդ ողբերգական ժամանակներից մենք համընդհանուր մոբիլիզացիայի մեջ ենք՝ թողնելով կամ երկրորդ պլան մղելով մեր խաղաղ մասնագիտությունները։
Մեր նման խմբերը և նախաձեռնություններ դեռևս մենության մեջ են, քանի որ հանրությունը նախընտրում է հարմարավետ տեղավորված դիվանների և բազկաթոռների վրա նստած անօգուտ, անարդյունք բողոքել ու պահանջել իշխանություններից ազգային արժանապատվություն։ Բռնազավթնված իշխանությո՞ւնից, ժամանակակից պոլիցայներից ու կոլաբորացիոնիստներից։
Քանի՞ միլիարդ ստեղնաշար է այս ընթացքում սեղմվել աղմուկ֊աղաղակով։
Այդ էներգիան խոր թիրախային խնդիրների վրա նպատակաուղղելու դեպքում կարելի էր հասնել ահռելի արդյունքների․․․․
Այս տեսանյութը վկայությունն է, թե որքան բուտաֆորիկ, օտարների կամակատար ու բռնազավթնած պետություն ունենք, որ անգամ նոր պատերազմի սպառնալիքի պայմաններում, թքած ունի ներկա ու ապագա անվտանգության վրա։
5 ամիս է անցել այն պահից, երբ հրապարակվել են մեր պատրաստած թիրախային տեխնոլոգիական գործիքները, որոնք կարող են առաջնային դեր խաղալ Ադրբեջանի և Թուրքիայի դեմ հիբրիդային պատերազմներում։
Չկա տարրական գիտակցություն, կամք և ցանկություն զբաղվելու դրանցով։
Սա վերաբերում է նաև հայաստանյան լրատվամիջոցներին, որոնք ամեն կերպ խուսափում են բարձրացնել սուր՝ առաջնահերթ խնդիրներ՝ լուսաբանելով հրատապ առաջարկներ։
27 Փետրվար, 2023 թ.
Այս երիտասարդների շնորհիվ հաջողվեց միանգամից ավելացնել 200 ժամ համադրված տվյալներ (ձայնագրություն + տեքստ) հասցնելով ընդհանուր շտեմարանը մոտ 1000 ժամի։
Դա արդեն մեծ ձեռքբերում է։
Առաջին անգամ Հայաստանում ձևավորվում է համադրված ձայնային տվյալների շտեմարան, որն անհրաժեշտ է հայերենի համար խոսքի ճանաչման (Automatic Speech Recognition) գործիքի մշակման համար։
Բազմիցս ենք նշել, որ այն ապագա՝ մեքենայացված ու ռոբոտիզացված Հայաստանի համակարգաստեղ գործիքին է, քանզի ամեն ինչ կառավարվելու է բնական ձայնով։
Հիշեցնենք, որ այդ ռազմավարական աշխատանքները մինչև օրս չի արվել կամ ձևական բնույթ է կրել մեկ այլ կազմակերպության կողմից:
1000 ժամը դա այն կրիտիկական սահմանն է, որն անհրաժեշտ է արդյունաբերական մակարդակի գործիքի մշակման համար։
Մեկ առ մեկ՝ րոպե առ րոպե ձևավորվել է այդ հսկայական շտեմարանը գրեթե ոչնչից։
Շնորհակալություն նշված անձանց, որ հավատալով մեզ կատարեցին այս խմբաքանակի ստուգման ու խմբագրման աշխատանքները։
19 Ապրիլ, 2023 թ.
Ուրախությամբ պիտի հայտնենք, որ մեզ հաջողվել է սինթեզել բնականին մոտ ձայն ամենավերջին և առաջադեմ տեխնոլոգիայով, որի ամենամեծ առավելությունն այն է, որ այն գործածելի է փոքր ու շարժական հարթակներում և շատ արագ է աշխատում։ Իսկ դա նշանակում է բնականին մոտ ձայնի սինթեզի մուտքը շարժական և փոքր սարքերի աշխարհ։
Շատ շուտով Հայաստանում գործածվող տարաբնույթ սարքերը ԲՈԼՈՐ ոլորտներում կարող են զանգվածաբար «խոսել» հայերեն։
30 Ապրիլ, 2023 թ.
Հայերենով խոստացված ձայնի սինթեզի ցուցադրությունը նոր՝ էլ ավելի առաջադեմ տեխնոլոգիայով։
Ընդամենը 0.9 վայրկյան է պահանջվում այս տեքստի (172 նիշ) ձայնավորման համար և այն էլ խոսքը գնում է մոտ 10 տարի առաջ արտադրված միջին հզորության համակարգչի մասին։
Փոքր՝ կոմպակտ, ճկուն և շատ որակյալ լուծում է, որը գալիս է զանգվածաբար աշխատելու բոլոր հնարավոր սարքերում Հայաստանի տարածքում։
Հաշվի առնելով անվտանգային գործոնը մենք այն չենք դնում բաց՝ հանրային տարածք։
Այս լուծումը հասանելի է լինելու անվճար ֆիզիկական անձանց համար, սակայն առանձին՝ հատուկ գաղտնիության պայմանագրով։
Այսպիսով մենք 3 տարվա ընթացքում կարողացանք բնականին մոտ արհեստական ձայնի մշակումը հասցնել համաշխարհային որակի, երբ գոյություն ուներ Google Translate-ի «ֆանտաստիկ» մետաղական՝ ականջ քերող ձայնը առանց պետական աջակցության և ֆինասների։
Հիմա Հայաստանը համաշխարհային առաջատարների շարքում է և այդպիսին էլ մնալու է։
18 Մայիս, 2023 թ.
Մեր տեխնիկական պարկը համալրվեց մեքենայական խոր ուսուցման (Deep Learning) նոր՝ արդիական սարքով․
PROCESSEUR : Intel Core i9-13900K (3.0 GHz | 5.8 GHz) 24C 32T 36Mo
RAM : Corsair Vengeance DDR5 64 GB (2 x 32 GB) 5200 MHz CL40
CARTE MERE : ASUS PRIME Z790-P WIFI DDR5
RADIATEUR : ASUS ROG Strix LC360 RGB
CARTE GRAPHIQUE : ASUS TUF Gaming GeForce RTX 4090 OC Edition 24GB
STOCKAGE SSD : Samsung 990 PRO 2TB 7450|6900 Mo|s
STOCKAGE HDD :2TB SEAGATE 7200RPM
PSU : ASUS ROG STRIX 1000W 80PLUS Gold
BOITIER : ASUS ROG Strix Helios - Blanc
15 Հունիս, 2023 թ.
Հայկական առաջին խելացի բարձրախոսի (умная колонка) նախատիպը մեր ձայնային և SmartCity֊ի բանական տեխնոլոգիաներով Առաջին քայլն արված է բնական ձայնով՝ ՀԱՅԱԼԵԶՈՒ ձայնային օգնականի մշակման ուղղությամբ։ Հեռու չէ այն օրը, որ Հայաստանը ունենա իր Siri֊ն և Алиса֊ն։
11 Օգոստոս, 2023 թ.
Հնագույն ամանորի կապակցությամբ մեկնարկում ենք հայկական այսպես կոչված արհեստական, իսկ իրականում ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՎԱՔԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ մշակումը։ Այն կազմված է լինելու առավելապես հայկական հոգևոր ժառանգության ֆիլտրված բովանդակությունից և արդիական՝ կատաղի գլոբալիզմից ու ագրեսիվ նեոլիբերալիզմից, կեղծիքներից ու ֆեյքերից մաքրված գիտելիքներից։ Արդյունքում մենք ստանալու են ունիվերսալ գործիք օժանդակելու մեր ոլորտներին մեքենայական սարքերի ու համակարգերի օգնությամբ։ Դա բացառիկ հնարավորությունն է ստանալու անսահմանափակ արհեստական՝ մեքենայական ռեսուրսներ բոլոր բնագավառներում սկսած ռազմականից մինչև մշակութային։ Մենք այս ճանապարհով ի զորու ենք լինելու լուծելու մեր պատմության ամենացավոտ՝ ռեսուրսների սղության ու անբավարարության հարցը և թևակոխել անխափան վերելքի և հզորության ուղի։
25 Օգոստոս, 2023 թ.
Գրաբարից արևելահայերեն մեքենայական թարգմանության ծրագիր մշակելու նպատակով առաջարկել ենք այս շնորհանդեսը, որն ուղարկվել է նախագծի մասնակիցների լրամշակման, կոնկրետացման համար։
Այսպես է գաղափարից իրականացում տանող ճանապարհային քարտեզը ժամանակակից պայմաններում։
20 Հոկտեմբեր, 2023 թ.
Շարունակվում է մեծ տվյալների (Big Data) հավաքը զուտ հայկական հավաքական բանականության մշակման համար։
Հավաքում և մշակում ենք հարցեր֊պատասխանները հայերենով։
Այս երիտասարդների շնորհիվ հաջողվեց միանգամից ավելացնել 200 ժամ համադրված տվյալներ (ձայնագրություն + տեքստ) հասցնելով ընդհանուր շտեմարանը մոտ 1000 ժամի։
Դա արդեն մեծ ձեռքբերում է։
Առաջին անգամ Հայաստանում ձևավորվում է համադրված ձայնային տվյալների շտեմարան, որն անհրաժեշտ է հայերենի համար խոսքի ճանաչման (Automatic Speech Recognition) գործիքի մշակման համար։
Բազմիցս ենք նշել, որ այն ապագա՝ մեքենայացված ու ռոբոտիզացված Հայաստանի համակարգաստեղ գործիքին է, քանզի ամեն ինչ կառավարվելու է բնական ձայնով։
Հիշեցնենք, որ այդ ռազմավարական աշխատանքները մինչև օրս չի արվել կամ ձևական բնույթ է կրել մեկ այլ կազմակերպության կողմից:
1000 ժամը դա այն կրիտիկական սահմանն է, որն անհրաժեշտ է արդյունաբերական մակարդակի գործիքի մշակման համար։
Մեկ առ մեկ՝ րոպե առ րոպե ձևավորվել է այդ հսկայական շտեմարանը գրեթե ոչնչից։
Շնորհակալություն նշված անձանց, որ հավատալով մեզ կատարեցին այս խմբաքանակի ստուգման ու խմբագրման աշխատանքները։
19 Ապրիլ, 2023 թ.
Ուրախությամբ պիտի հայտնենք, որ մեզ հաջողվել է սինթեզել բնականին մոտ ձայն ամենավերջին և առաջադեմ տեխնոլոգիայով, որի ամենամեծ առավելությունն այն է, որ այն գործածելի է փոքր ու շարժական հարթակներում և շատ արագ է աշխատում։ Իսկ դա նշանակում է բնականին մոտ ձայնի սինթեզի մուտքը շարժական և փոքր սարքերի աշխարհ։
Շատ շուտով Հայաստանում գործածվող տարաբնույթ սարքերը ԲՈԼՈՐ ոլորտներում կարող են զանգվածաբար «խոսել» հայերեն։
30 Ապրիլ, 2023 թ.
Հայերենով խոստացված ձայնի սինթեզի ցուցադրությունը նոր՝ էլ ավելի առաջադեմ տեխնոլոգիայով։
Ընդամենը 0.9 վայրկյան է պահանջվում այս տեքստի (172 նիշ) ձայնավորման համար և այն էլ խոսքը գնում է մոտ 10 տարի առաջ արտադրված միջին հզորության համակարգչի մասին։
Փոքր՝ կոմպակտ, ճկուն և շատ որակյալ լուծում է, որը գալիս է զանգվածաբար աշխատելու բոլոր հնարավոր սարքերում Հայաստանի տարածքում։
Հաշվի առնելով անվտանգային գործոնը մենք այն չենք դնում բաց՝ հանրային տարածք։
Այս լուծումը հասանելի է լինելու անվճար ֆիզիկական անձանց համար, սակայն առանձին՝ հատուկ գաղտնիության պայմանագրով։
Այսպիսով մենք 3 տարվա ընթացքում կարողացանք բնականին մոտ արհեստական ձայնի մշակումը հասցնել համաշխարհային որակի, երբ գոյություն ուներ Google Translate-ի «ֆանտաստիկ» մետաղական՝ ականջ քերող ձայնը առանց պետական աջակցության և ֆինասների։
Հիմա Հայաստանը համաշխարհային առաջատարների շարքում է և այդպիսին էլ մնալու է։
18 Մայիս, 2023 թ.
Մեր տեխնիկական պարկը համալրվեց մեքենայական խոր ուսուցման (Deep Learning) նոր՝ արդիական սարքով․
PROCESSEUR : Intel Core i9-13900K (3.0 GHz | 5.8 GHz) 24C 32T 36Mo
RAM : Corsair Vengeance DDR5 64 GB (2 x 32 GB) 5200 MHz CL40
CARTE MERE : ASUS PRIME Z790-P WIFI DDR5
RADIATEUR : ASUS ROG Strix LC360 RGB
CARTE GRAPHIQUE : ASUS TUF Gaming GeForce RTX 4090 OC Edition 24GB
STOCKAGE SSD : Samsung 990 PRO 2TB 7450|6900 Mo|s
STOCKAGE HDD :2TB SEAGATE 7200RPM
PSU : ASUS ROG STRIX 1000W 80PLUS Gold
BOITIER : ASUS ROG Strix Helios - Blanc
15 Հունիս, 2023 թ.
Հայկական առաջին խելացի բարձրախոսի (умная колонка) նախատիպը մեր ձայնային և SmartCity֊ի բանական տեխնոլոգիաներով Առաջին քայլն արված է բնական ձայնով՝ ՀԱՅԱԼԵԶՈՒ ձայնային օգնականի մշակման ուղղությամբ։ Հեռու չէ այն օրը, որ Հայաստանը ունենա իր Siri֊ն և Алиса֊ն։
11 Օգոստոս, 2023 թ.
Հնագույն ամանորի կապակցությամբ մեկնարկում ենք հայկական այսպես կոչված արհեստական, իսկ իրականում ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՎԱՔԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ մշակումը։ Այն կազմված է լինելու առավելապես հայկական հոգևոր ժառանգության ֆիլտրված բովանդակությունից և արդիական՝ կատաղի գլոբալիզմից ու ագրեսիվ նեոլիբերալիզմից, կեղծիքներից ու ֆեյքերից մաքրված գիտելիքներից։ Արդյունքում մենք ստանալու են ունիվերսալ գործիք օժանդակելու մեր ոլորտներին մեքենայական սարքերի ու համակարգերի օգնությամբ։ Դա բացառիկ հնարավորությունն է ստանալու անսահմանափակ արհեստական՝ մեքենայական ռեսուրսներ բոլոր բնագավառներում սկսած ռազմականից մինչև մշակութային։ Մենք այս ճանապարհով ի զորու ենք լինելու լուծելու մեր պատմության ամենացավոտ՝ ռեսուրսների սղության ու անբավարարության հարցը և թևակոխել անխափան վերելքի և հզորության ուղի։
25 Օգոստոս, 2023 թ.
Գրաբարից արևելահայերեն մեքենայական թարգմանության ծրագիր մշակելու նպատակով առաջարկել ենք այս շնորհանդեսը, որն ուղարկվել է նախագծի մասնակիցների լրամշակման, կոնկրետացման համար։
Այսպես է գաղափարից իրականացում տանող ճանապարհային քարտեզը ժամանակակից պայմաններում։
20 Հոկտեմբեր, 2023 թ.
Շարունակվում է մեծ տվյալների (Big Data) հավաքը զուտ հայկական հավաքական բանականության մշակման համար։
Հավաքում և մշակում ենք հարցեր֊պատասխանները հայերենով։
17 Փետրվար, 2024 թ.
Կեցցե՛ք, «Մարզերի երեխաները մարզերում» կազմակերպություն
Համաձայն փոխահամագործակցության պայմանվորվածության ՄԵՄ֊ի սաները մշակեցին՝ խմբագրեցին խոսքի ճանաչման նոր տվյալները, որոնցով իրականացվելու է ծրագրի նոր թարմացում։
Ահա նրանց գործունեության ստատիստիկան։
Խմբագիրների ակտիվությունը (խմբագրված տողերի քանակը)
01 Մարտ, 2024 թ. ·
ՆԱԻՐԻ համընկերության նիստում ներկայացրեցինք «Հաղորդակցական տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության կիրառումը Արմաթ կրթական ծրագրում» ելույթը։
22 Մարտ, 2024 թ.
Շնորհակալություն Մարզերի երեխաները մարզերում կազմակերպությանը, Իրական Դպրոցին և մյուս կամավորներին, որոնք օգնեցին ստուգել և խմբագրել նոր նյութերի խմբաքանակը։
22 Օգոստոս, 2024 թ.
Այսօր Armen Atayan-ի գլխավորած թիմի հետ համատեղ մեկնարկեց հայկական մեծ տվյալների (Big Data) նախապատրաստումը, թոքենիզացիան և մշակումը զուտ ազգային հավաքական բանականության ստացման նպատակով։
Համբերությամբ զինվենք և սպասենք 3֊4 շաբաթ նախնական՝ փորձնական մոդելին։
25 Նոյեմբեր, 2024 թ.
Սա մեր նոր՝ իրապես ազգային ու տեխնոլոգիապես արդիական մեդիայի նախատիպն է։
Այն ցուցադրում է, թե ինչպես է մեքենայական ճանապարհով (առանց օպերատորների, թարգմանիչների, ձայնավորողների և այլ դերակատարների) ֆրանսերեն թարգմանվում է հայերենից տեսանյութը։
Այս և մյուս գործառույթները կատարվելու են ձրի։ Միայն համապատասխան տեխնիկա՝ համակարգիչ է պետք և էլեկտրականություն 🙂
02 Դեկտեմբեր, 2024 թ.
Սա այն խոստացված մեքենայական գործիքն է, որը պետք է օգնի տարբեր լեզու տիրապետող մարդկանց հաղորդակցությանն առանց թարգմանիչի։
Աշխատող նախատիպ է։ Մեկ֊երկու վայրկյան է տևում մինչև գեներացվում է խոսքն այլ լեզվով։
Կեցցե՛ք, «Մարզերի երեխաները մարզերում» կազմակերպություն
Համաձայն փոխահամագործակցության պայմանվորվածության ՄԵՄ֊ի սաները մշակեցին՝ խմբագրեցին խոսքի ճանաչման նոր տվյալները, որոնցով իրականացվելու է ծրագրի նոր թարմացում։
Ահա նրանց գործունեության ստատիստիկան։
Խմբագիրների ակտիվությունը (խմբագրված տողերի քանակը)
- Նելլի Մուրադյան 3988
- Անահիտ Մանուկյան 2537
- Anush ISRAYELYAN 2277
- Լիզա Ասատրյան 1030
- Սուսաննա Բալասանյան 949
- Rudik Avetisyan 345
- Սվետա Զաքարյան 272
- Զվարթ Հարությունյան 211
- Anna Martirosyan 35
- Միլենա Խուդավերդյան 24
- Արփինե Միրիբյան 2
01 Մարտ, 2024 թ. ·
ՆԱԻՐԻ համընկերության նիստում ներկայացրեցինք «Հաղորդակցական տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության կիրառումը Արմաթ կրթական ծրագրում» ելույթը։
22 Մարտ, 2024 թ.
Շնորհակալություն Մարզերի երեխաները մարզերում կազմակերպությանը, Իրական Դպրոցին և մյուս կամավորներին, որոնք օգնեցին ստուգել և խմբագրել նոր նյութերի խմբաքանակը։
22 Օգոստոս, 2024 թ.
Այսօր Armen Atayan-ի գլխավորած թիմի հետ համատեղ մեկնարկեց հայկական մեծ տվյալների (Big Data) նախապատրաստումը, թոքենիզացիան և մշակումը զուտ ազգային հավաքական բանականության ստացման նպատակով։
Համբերությամբ զինվենք և սպասենք 3֊4 շաբաթ նախնական՝ փորձնական մոդելին։
25 Նոյեմբեր, 2024 թ.
Սա մեր նոր՝ իրապես ազգային ու տեխնոլոգիապես արդիական մեդիայի նախատիպն է։
Այն ցուցադրում է, թե ինչպես է մեքենայական ճանապարհով (առանց օպերատորների, թարգմանիչների, ձայնավորողների և այլ դերակատարների) ֆրանսերեն թարգմանվում է հայերենից տեսանյութը։
Այս և մյուս գործառույթները կատարվելու են ձրի։ Միայն համապատասխան տեխնիկա՝ համակարգիչ է պետք և էլեկտրականություն 🙂
02 Դեկտեմբեր, 2024 թ.
Սա այն խոստացված մեքենայական գործիքն է, որը պետք է օգնի տարբեր լեզու տիրապետող մարդկանց հաղորդակցությանն առանց թարգմանիչի։
Աշխատող նախատիպ է։ Մեկ֊երկու վայրկյան է տևում մինչև գեներացվում է խոսքն այլ լեզվով։
12 Փետրվար, 2025 թ.
Փետրվարի 7-ին պատրաստեցինք և ներկայացրեցինք այս հայտը հեղինակային արտոնագրի համար։
12 Մարտ, 2025 թ.
Դիմավորեք, զուտ ազգային, հավաքական և հայկական լեզվամտածողությամբ արհեստական բանականությանը։
Կարելի է պատկերացնել, թե պիղծ ռեժիմը և նրա կողնակից մոլագար զանգվածները՝ արհեստականորեն՝ դրսի քաղտեխնոլոգիաներով անոթի վերև բարձրացած ու պղտորած հանրային նստվածքը, ինչպիսի կատաղությամբ են հարձակվելու այս գործիքի վրա։ Այսպես կոչված «սորոսականներն» էլ հանկարծակի են գալու, որովհետև այս իրադարձությամբ նրանց ոտքի տակից դուրս է հանվելու «մոդեռնիստ» լինելու փաստարկը։
Մեկ լումա և վարչական լծակ չեն հատկացրել դարաշրջանի այս կարևորագույն և համակարգաստեղծ գործիքի մշակմանը։ Փոխարենը տեղական այսպես կոչված «էլիտան» պատերի տակ կեղտոտ քննադատել ու ծաղրել են՝ լրացուցիչ խոչընդոտներ հարուցելով։
Բայց դա կարևոր չէ։ Չեն կարողացել խանգարել և առավել ևս չեն էլ կարողանալու ազդել։
Սա մեր առաջնեկն է և մենք քայլ առ քայլ կատարելագործելու և լրամշակելու ենք այն նույն համառությամբ, ինչ մշակել ենք պետության ու հասարակական ձևական կազմակերպություններ բոյկոտի պայմաններում։
Հիշեք, որ բրենդները չեն ստեղծվում պատահաբար։ Դա տեղի է ունենում, երբ ամեն մարդ մտավոր ու բանական լումա է ներդնում այդ նոր աժեքի կայացման գործում։ Սա հատկապես վերաբերվում է iPhone-ի և BNW-ի սիրահարներին։ Մի քիչ տեղ բացեք մեր առանձնահատուկ ու ինքնատիպ հավաքական բանականության համար։ Այն ընդամենը գործիք ու զենք է, ինչպես պտուտակահանը, բանալին, կամ էլ ասենք ԱԹՍ֊ը, բայց ծառայելու է մեր շահերին՝ մեր ինքնությանը և մեր հավաքական նպատակների իրականացմանը։
Ես կոչ եմ անում հանրության ազնիվ, սրտացավ ու գիտակից հատվածին գալ ու հավաքվել ապագայակերտ այս գործիքի շուրջ։ Հոգատար ու մեծ աշխատանք կա այն կատարելագործելու։
Պատկերավոր ասած ոլորտային գիտակների կարիք ունենք, որպեսզի կատարելագործենք 21-րդ դարի մեր ամենամեծ գործիքը։ Պետք է տրամադրենք, պարզ ասած, մեր լեզվամտածողության հարցեր և պատասխաններ բոլոր ոլորտներից։
Հարգելի մեծատառով մտավորականներ (Հասմիկ Բաղրամյան, Վազգեն Գևորգյան, Լևոն Բեկլարյան և շատ ուրիշներ) եկեք մեր հայրենիքի խոր փիլիսոփայական, տիեզերապես համակարգված, արարչական տեսլականը իրականություն դարձնենք, արդիականացված արժեհամակարգը ներդնենք մեր հավաքական բանականության մեջ։ Դուք այլևս ստիպված չեք լինելու անհատապես համոզելու, մեղմ ասած, ամորֆ հանդիսասրահին։ Մենք ձեզ արդյունավետ գործիք են տալու։
Դուք էլ այս աշխատանքներն իրականացնելիս շանս ունեք դառնալու իրապես ԱԶԳԱՅԻՆ նոր վերնախավ։
Սա մեզ բոլորիս համար շանս է պաշտպանել մեր ինքնությունը գլոբալիստական ծանր ու աղետալի հարվածներից, որոնց մեծ մասը կատարվում է տեխնոգիական արհեստական ու մեքենայական գործիքներով։
Մենք այսօր ունենք բնական ձայնով մեքենայական հաղորդակցության տեխնոլոգիաներ, այդ թվում, թշնամական երկրների, մեքենայական թարգմանություն և եթե դրանց գումարում ենք զուտ ազգային, հավաքական ու հայկական լեզվամտածողությամբ ԱԲ, ապա ստանում ենք ինքնուրույն ու մատչելի մեքենայացման ու ռոբոտիզացման ունիվերսալ հարթակ։ Իսկ դա այնքան չբավարարող մարդկային մեր ռեսուսներն ԱՆՍԱՀՄԱՆ համալրելու լուրջ միջոց է։ Պատկերացրեք, թե ի՞նչ հնարավորություններ են բացվում մեր առաջ։ Սրանք գումարեք Արցախում մեր մարտիկների կողմից գործադրվող նորագույն ու հրաշք տեխնոլոգիաները, կտեսնեք որ անվտանգությունն էլ ապահովվում է։
Ես չգիտեմ, այս իրողությունն արժանագույն կգնահատվի՞ ներկա պայթած ու դեգրադացված հասարակությունում, բայց այն լրջորեն կընդունեն մեր ապագա ժառանգները՝ ասելով, որ «մեր նախնիները ի վերջո մի կարևորագույն քայլ կատարեցին 5 տարի անօգուտ ու դատարկ աղմկելուց, բողոքելուց ու ողբալուց հետո»։
Գուցե չհիշեն այս նախագծի հեղինակներին ու մասնակիցներին, որոնք ահռելի ջանքեր թափեցին այս հզորագույն ու հրաշագեղ գործիքի մշակման վրա, բայց դա կարևոր չէ։
Հայաստանը և հայությունը պետք է հարատև լինեն նախ և առաջ խորքային ու համակարգային ծրագրի միջոցով, որը մենք այսօր կառուցում ենք։
Առա՛ջ Աստված
03 Հունիս, 2025 թ.
Այստեղ ներկայացված է պարզ օրինակ, թե ինչպես կառուցել ու հաղորդակցվել մեքենայական սարքերի և ռոբոտների հետ մեր ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՎԻ միջոցով։
Խոսքը գնում է ինքնուրույն ու բնականոն հումանոիդացման մասին, որը ճանապարհ է բացելու արհեստական ռեսուրսների ստեղծման համար։
Ի՞նչը կարող է գերկարևոր լինել մեր երկրի համար այս իրավիճակում, երբ արևելքից և արևմուտքից շրջապատված ենք թշնամի ցեղերով, որոնք գերազանցում են 30 անգամ։ Հո երեսունապատիկ ու ավելի բազմանալու միջոց չի՞ գտնել։
Սա իմ նպատակն է եղել 2019 թվականից։
Բոլոր ներկայացված տեխնոլոգիաները ինքնուրույն ու սեփական ռեսուսներով մշակված են իմ/մեր կողմից։
Սրանք գլոբալ ինտեգրացման արդյունք չեն, ինչպես անում են սնկի պես աճած կոլաբորիստական ընկերությունները։
Մեծ ցավ եմ ապրում, որ այս լուծումները և մեքենայական սարքերի հումանոիդացման հարթակը մինչև օրս չի հաջողվում ներդնել կրթական համակարգ։
Սարսափելի խոչընդոտներ կան։ Ամենամեծ խոչընդոտը դա պիղծ ռեժիմի մոլագար ցանկությունն է «կրթել» հայ երեխաներին որպես լաքեյներ և փոդրաչիներ դրսի երկրների և վերազգային կորպորրացիաների համար։
Խոսքս Արմաթի, Թումոյի և ռոբոտաշինական մյուս խմբակների մասին է։
Մի պահ պաթոսը մի կողմ դրեք և պատասխանեք այն հարցին, թե երկրի համար ի՞նչ են արել այդ կառույցների սաները։
Կպարզվի, որ այդ «տաղանդավոր բալիկները» ոչինչ նշանակալից բան չեն արել։ Միայն թե չհակաճառեք ասելով, թե ի՞նչ լավ տեղավորվել են այդ «տաղանդավոր բալիկները» իրենց անձնական ու մորթապաշտական նպատակներով, այլ ոչ է երկրին՝ հայրենիքին օգտակար լինելու, ինչպես դա անում են Միջին Արևելքի կամ Աֆրիկայի (Զիմբաբեն՝ օրինակ) պատանիներն ու երիտասարդները։
Բնականաբար երեխաները չեն մեղավոր, այլ դեգրադացված այն համակարգը, որի մեջ ապրում ենք։
Մերսեդեսի «յաշիկ» գնելը այս հասարակարգի գերնպատակն է, ինչպես դպրոցում հայտարարեց այս պիղծ ռեժիմի խեղկատակ պարագլուխը։
Դրա համար էլ խեղաթյուրված ու դեգրադացված մի ամբողջ սերունդ անհաղորդ է երկրի ցավերին։
Եւ սա այն Հայաստանում, որտեղ 37 տարի առաջ մատաղ սերունդն ազգային ազատագրական շարժման լոկոմոտիվն էր։
Ռոբոտաշինությունը զուտ տեխնիկական տեսանկյունից դիտարկելը հնացած ու ժամկետանց միջոց է։
Արդի ռոբոտաշինությունը դա նախ և առաջ լայն ու խոր՝ հումանիտար մոտեցում է տեխնիկական սահմանափակ բաղադրիչով։ Այն իրապես արարչագործական աշխատանք է, որը պահանջում է համակարգային մոտեցում, անսահմանափակ երևակայություն, իսկ այդպիսին կարող է անկախ, ինքնուրույն, կամքով լի սերունդը և ոչ թե դրսի համար ծառայող լաքեյն ու փոդրաչին, որի գերնպատակը Մերսեդեսի «յաշիկն» է։
Այս մակերեսային, սահմանափակ ու ժանգոտած ուղեղներով պատասխանատուները չեն հասկանում, որ ռոբոտաշինությունը միայն տեխնիկական հետաքրքրություններով դպրոցականների ու երիտասարդների համար չէ։ Հսկայական՝ զանգվածային հետաքրքություն կարող է լինել, երբ հայ մանուկն իր սեփական լեզվով շփվի մեքենայացված սարքերի հետ և զգա, որ ինքն էլ կարող է մշակել և զարգացնել այդ սարքերը։ Ինչպիսի ստեղծագործական հորիզոններ կբացվեն երեխաների համար և ոչ թե վիզները ծուռ նայեն, թե այդ սարքերն ինչպես են աշխատում օտար՝ անհասկանալի լեզուներով։
Գիտելիքների այս դարում վճորոշ են լինելու մեծ տվյալները, որոնց հավաքը և մշակումը ռազմավարություն ու մարտավարութուն պահանջող գործընթաց է։
Իսկ այս գործընթացում քիչ տեղ կա տեխնիկական հետաքրքրությունների համար և լայն դաշտ ունիվերսալ ու հումանիտար գիտելիքներ համար։
Չգիտեմ, թե ինչքան կրկնել, որ ապագան պատկանում է տվյալագիտության կենտրոններին և ոչ թե նեղ ինժեներներին ու դասական ծրագրավորողներին։
24 Հունիս, 2025 թ.
Կարևոր ճշտում արհեստական բանականության հետ կապված այս աղմկալի թոհուբոհում։
Մենք զուտ ազգային և հայկական լեզվամտածողության ԱԲ֊ն չենք մշակում ինչպես արտերկրային ու վերազգային կորպորացիաները որպես ժամանակակից մարդկության անհատական հենակներ զուտ անձնական ուտիլիտար օգտագործման նպատակով։
Մենք այն մշակում ենք, որպես մեքենայացված սարքերի ու ռոբոտների տեխնոլոգիական հարթակ, որպեսզի համալրենք մեր արհեստական ռեսուրսները մարդկային ռեսուրսների աղետալի պակասորդի պայմաններում։
Հակառակ պարագայում ոչ մի լավ բան չի սպասվում 3 միլիոնանոց Հայաստանին 90 միլիոնանոց թշնամական շրջապատում արևելքից և արևմուտքից։
Կհասկանա՞ Հայաստանի ներկա մտավորական շերտը այս տրիվյալ ճշմարտությունը....
14 Հուլիս, 2025 թ.
Եւս մեկ քայլ ազգային մեքենայական լրատվամիջոցի կառուցման ուղղությամբ հայկական ԱԲ֊ի միջոցով։ Այս անգամ ավելացրել ենք տեսանյութային դրվագները։
22 Հուլիս, 2025 թ.
Այստեղ ցուցադրված է հայկական հավաքական ԱԲ֊ի ազգային լեզվամտածողությունը։
Ուշադրություն դարձրեք «թե բա» արտահայտությանը🙂
03 Օգոստոս, 2025 թ.
Այսօրվա ամենամեծ խնդիրն արհեստական բանականության համար մշակվող մեծ տվյալների աղտոտվածությունն է։
Ամբողջ ինդուստրիան գլուխ է ջարդում, թե ինչպես ազատվել ֆեյքերից ու հակասական տվյալներից, որոնց պատճառով ԱԲ֊նեն անընդհատ հալիցիունացիա և գլյուկներ են առաջացնում։
Արդեն չեն օգնում նոր տվյալների հագեցումը։ Մեկ տարուց ավելի է, ինչ առանձնահատուկ ու հեղափոխական փոփոխություններ չկան ոլորտում։
Ի դեպ տվյալներ համալրումը հասել է իր գագաթնակետին։ Այլևս նոր տվյալներ չկան։ Դրա համար էլ, օրինակ, ԱԲ մշակող ընկերություններից մեկը որոշել է օգտագործել տպագիր գրքեր։ Նա գնում է գրքեր և թվայնացնում է դրանք։
Էլոն Մասկն էլ առաջարկում է վերաշարադրել մարդկության ամբողջ գիտելիքները, ֆիլտրել և դասավորել նոր շտեմարանում, որպեսզի ԱԲ֊ն էլ հալիցիունացիա չառաջացնի։
Իսկ ես գիտեի այդ խնդրի մասին դեռ տարիներ առաջ։
Դրա համար էլ նախընտրում էի հայկական տվյալները չխառնել օտար ու արհեստածին տվյալների հետ։ Անպայման ֆիլտրում և մաքրում էի պակաս արժեք ունեցող տարրերից ու հիմա համոզված եմ, որ հայկական ԱԲ֊ն ամենամաքուրներից է։
Հետաքրքիր է, տեղական «պռադվինուտիները», որոնք առավոտից իրիկուն աղմուկ֊աղաղակով օտար ԱԲ֊ների պիառ են անում, գիտե՞ն այս հիմնահարցի մասին։
Իսկ մենք մեր ճանապարհով կգնանք։ Կկատարելագործենք հավաքական բանականությունը, որպեսզի նա ակտիվ գործարկվի մեր ազգային խնդիրները լուծելու, շահերը սպասարկելու նպատակով, շոշափելի օգուտները բերի և ոչ թե որպես անհատական ասիստենտ պարազիտային դերակատարություն կատարի դատարկ ու ցուցամոլ զանգվածի համար։
18 Օգոստոս, 2024 թ.
Ի՞նչ է մեզ տալու զուտ հայկական հավաքական բանականությունը, որին դրսում անվանում են արհեստական
Առաջին հերթին իրական անվտանգություն։
Այն գալիս է փոխարինելու հենակետներում հերթափոխություն կատարող զինվորներին և սպաներին։
Մինչև 20 հազար զինվորականի կարելի է դուրս բերել սահմանագծում շատ վտանգավոր ծառայությունից նրանց փոխարինելով մեքենայական սարքերով ու ռոբոտներով։
Ընդամենը պետք է ինտեգրացնել հաղորդակցական ու բանական մատչելի՝ էժան (150-200 դոլար արժողությամբ) հարթակը գործածվող զինատեսակների՝ գնդացիրների, հրետանու, հրթիռային համակարգերի և օժանդակ սարքերի հետ։ Ապահովել անխափան ու անվտանգ կապ հեռահար մշտադիտարկման համար։
Մեքենայացվելու եմ բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք էկրաններ առաջ օպերատորները կատարում շտաբներում և ճակատամարտերի կառավարման կետերում։
Հիբրիդային և տեղեկատվական ճակատում մենք ձեռք ենք բերում անհամար օգնականներ, որոնք 24 ժամ աշխատելու են քարոզչական մեդիաների պատրաստման բնագավառում։ Մենք կարիք չենք ունենալու օրինակի համար համոզելու ադրբեջանագետներին ու թուրքագետներին մասնակցելու հիբրիդային պատերազմներին։
Իմ փորձից ասեմ որ դա անհույս է։ Երկու տարի է փորձում ենք ներգրավել, սակայն ոչ մի արդյունք։
Քարոզչության բնագավառում մենք լռեցնելու ենք այս աննպատակ, անօգուտ ու կործանարար աղմուկը 24 ժամ աշխատող ռոբոտների օգնությամբ, որոնք իրական հայրենասիրությունից այլ բան չեն ճանաչում ։) և աշխատում են ԱՆՎՃԱՐ։
Շատ պարզ և աշխարհում՝ դրսում ստուգված ձևեր կան, որոնք աշխատում են անցնցում՝ փափուկ ու հարմարավետ ռեժիմով։
Առիթ լինի, կբացատրեմ։
Տնտեսության, ավելի շուտ ցանցային տնտեսության բնագավառում այս գործիքները գալիս են կերտելու նոր որակի, արդիական, իսկապես իրական տնտեսական ենթակառուցվածք, որն ի վիճակի լինելու դիմակայել աշխարհում գերիշխանության հասած կորպորատիվ, ֆինանսաբանկային, վիրտուալ՝ անիրական ու խորամանկ մեթոդներով աշխատող համակարգին։
Ամեն մի արհեստանոցին և գարաժին հասու են լինելու մեր հաղորդակցական ու բանական մատչելի հարթակը, որի օգնությամբ մեր արհեստավորներն իրակակացնելու են իրենց անսահման երևակայության զարմանահրաշ արդյունքները։
Տարածաշրջանային առումով մեր տեխնոլոգիական բուռն զարգացումը հրապուրիչ է դարձնելու Հայաստանը հարևան ավտոխտոն ժողովուրդների, էթնոկրոնական համայնքերի համար։ Մենք կիսվելու ենք նրանք հետ մեր տեխնոլոգիական ձեռքբերումներով։
Կան բազմաթիվ ծրագրեր, թե ինչպես ազատ ու անարգել հաղորդակցությունը կազմակերպել Հայաստանի միջոցով։
Օրինակի համար, Սիրիայում, Իրաքում, Թուրքիայում ապրող քուրդը սեփական լեզվով կարող բջջային հեռախոսի միջոցով հաղորդակցվել Ադրբեջանի թալիշի հետ։ Մենք այդ խոսակցությունը մեր տեխնոլոգիաների օգնությամբ Հայաստանում կվերծանենք, կթարգմանենք և կձայնավորենք թալիշերեն։
Սա անչափ կմեծացնի Հայաստանի կարևորությունը տարածաշրջանի ավտոխտոն ժողովուրդների մոտ։
Մենք մտածում ենք այդ տեխնոլոգիաների տնօրինությունը հանձնել մեր Ազգային Եկեղեցուն՝ ՀԱԵ֊ին, քանի որ Եկեղեցին է, որ առնվազն 17 դար ճանաչված է որպես հուսալի և կայուն կառավարման ինստիտուտ, որի հետ համագործակցել են տարածաշրջանի բոլոր սուբյեկտները։
24 Օգոստոս, 2025 թ.
Հայկական հավաքական ԱԲ֊ի նախնական կատարելագործմամբ (finetuning) մենք թևակոխեցինք նոր՝ ավելի հասուն փուլ։
Մեր ԱԲ֊ն 3-4 շաբաթվա ընթացքում անցավ ընդհանուր և ավարտական քննությունների փուլը։
Սովորեց
֊ հայոց պատմություն
֊ հայերեն և հայ գրականություն
֊ աշխարհագրություն
֊ կենսաբանություն
֊ քիմիա
֊ ռազմագիտություն
֊ արդի իրադարձություններ
Դեռևս ամբողջական թեստել է պետք և բարելավել։
Իսկ բարելավումը և կատարելագործումը մշտական գործընթաց է, որն արժի իրականացնել ապագայի համակարգաստեղծ գործիքի համար։
Ես հիշեցնում եմ, որ Հայկական հավաքական ԱԲ֊ն ստեղծվել է կերտելու բազում և անհամար ռեսուրսներ՝ ռոբոտներ և մեքենայական սարքեր մեր ժողովրդագրորեն անբարենպաստ հարևանային միջավայրում։ Առավել ևս երբ նոր սերունդի գլուխը լցված է գլոբալիստական նպատակներով ու առաջնահերթություններով և նա չի մտածում ծառայել ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ։
Հենց այս ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ կծառայեն տեխնոլոգիական՝ մեքենայական մեր համակարգերը։
Այսուհետև մենք կզբաղվենք նաև նոր տեխնոլոգիաների ադապտացմամբ, որպեսզի դարձնենք մատչելի, դյուրին և ճկուն։
Չպետք է մոռանալ, որ մենք գտնվում ենք այնպիսի լարված ու պայթյունավտանգ տարածաշրջանում, ուր օնլայն՝ սերվերային մեթոդները չեն գործելու, երբ դրսի երկրները պատժամիջոցներ կիրառեն, ինչպես եղավ 44-օրյա պատերազմի օրերին։ Մեր համակարգները պետք է գործեն օֆֆլայն ու էժան՝ մատչելի սարքերի վրա։
Դրանք ոչ թե ծառայելու են որպես հաշմանդամ հասարակություն հենակներ՝ վիրտուալ ասիստենտներ, այս համազգային ու հանրային՝ համայնքային առաջնահերթություններով։
Հայկական հավաքական ԱԲ֊ն կլինի համակարգաստեղ, ինչպես պատկերված է նկարում։ Բոլոր ոլորտները կանցնեն տեխնոլոգիական բարձր մակարդակ այս գործիքներով։
Ցանկալի է ըմռնել այս ճշմարտությունները։
Իսկ հանրային դեմքերը, «վերլոուծաբանները» և «լրագրողները», որ ջայլամի դիրքում են լռված, թող այդպես էլ մնան։
Տեխնոլոգիական առաջընթացը չի սպասելու նրանց։
Հայաստանում լինելու է հայկական ինքնատիպ, ինքնուրույն, ինքնաբավ զարգացում և ոչ թե գլոբալիստական զիբիլը։
30 Օգոստոս, 2025 թ.
Հոգևոր և փիլիսոփայական թեմայով հայկական հավաքական ԱԲ֊ի կատարելագործման (fine tune) ընթաքը մեկնարկից հետո արագացել և կանոնավորվել է։
06 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Արհեստական բանականության նոր տեխնոլոգիա է մշակվում Հայաստանում. Retrieval-Augmented Generation (RAG):
14 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հայկական RAG֊ն իրականություն
20 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հաջողությամբ ստացանք hyAI-ի GGUF մոդելը։
GGUF-ը դա տեխնոլոգիա է, որը թույլ է տալիս արհեստական բանականության համակարգերին և մեքենայական ուսուցման այլ ծրագրերին գործարկել սովորական համակարգիչներում, անգամ փոքր` mini, micro սարքերում։
21 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հարցազրույցը Փաստինֆոյին։ Շնորհակալություն Անահիտ Եսայանին հարցազրույց կազմակերպելու նախաձեռնության համար։
Արտակ Հովսեփյան․ Գոյություն ունի համահայկական, ազգային մտածողությամբ արհեստական բանականություն
05 Հոկտեմբեր, 2025 թ.
Պատրաստ է հայկական հավաքական ԱԲ֊ի հերթական լրամշակված ու թարմացված տարբերակը։
13 Նոյեմբեր, 2025 թ.
Մեկ ամսից պակաս ժամանակ պահանջվեց Մարոկկոյի տեղական լեզվի՝ արաբերենի բարբառի՝ դարիջայի ձայնային նախատիպերի՝ ձայնի սինթեզի (TTS) և խոսքի ճանաչման (ASR) մշակման համար։
31 Դեկտեմբեր, 2025 թ.
Ինչպես և ընդունված է տարեվերջին հակիրճ թվարկեմ 2025 թվականին մեր տեխնոլոգիական համեստ ձեռքբերումները։ Համեստ եմ ասում մեր անվտանգային (տեխնոլոգիական) գործընկերների համեմատությամբ, որոնց պայքարը չի դադարում նույնիսկ նման տոներին։
֊ Առաջին անգամ հավաքվեց և ստեղծվեց հայկական մեծ տվյալները (Big Data)։
֊ Նրա հիման վրա մշակվեց զուտ ազգային և հայկական լեզվամտածողությամբ հավաքական ԱԲ֊ն։
֊ Կատարելագործեցինք (Fine Tune) այն։
֊ Իրականացրեցինք GGUF տեխնոլոգիայի ադապտացիան, որը թույլ է տալիս կիրառել այն սովորական և միկրո համակարգիչներում։
֊ Մշակեցինք և ադապտացրեցինք հայերենին հեղափոխական RAG տեխնոլոգիան, որ առանց ԱԲ֊ի էլ կարող է աշխատել։ Այն իր ճկունությամբ, արագությամբ, ռեսուրսների հանդեպ նվազ պահանջկոտությամբ իդեալական է տեղական ռոբոտաշինության համար։
֊ Կատարելագործեցին հայերեն, ադրբեջաներեն և թուրքերեն լեզուներով մեր թվային գործիքները՝ ASR, TTS։
֊ Մշակեցինք ASR և TTS գործիքներ նոր լեզվով՝ Մարոկկոյի արաբական բարբառով՝ դարիջայով։
֊ Ձեռնարկեցինք արևմտահայերենի խոսքի ճանաչումը։
Երեկ էլ փորձ արեցի հաշվել, թե ինչքա՞ն մեծ տվյալներ (Big Data) ենք հավաքել և մշակել այս 6 տարիների ընթացքում։ Երեք GPU համակարգիչում բոլոր 9 դիսկերն ուղղակի լցված են և ես չկոնկրետացրի այն։
Ամոթ է նույնիսկ բարձրաձայնել, երբ սպառողական հոգեբանությամբ ախտահարված պետությունը և հասարակությունը մատ մատին չեն խփում տվյալագիտական կենտրոններ ստեղծելու ուղղությամբ։
Բոլոր այդ ծրագրերն էլ հասանելի են մեր ցուցադրական կայքում։
Սակայն, ցավոք սրտի, հասարակության կողմից գրեթե հետաքրքրություն չկա։
Սա էլ մեր խաչն է ապրել մի ժամանակներում, երբ նեոգաղութային ու դեգրադացված հասարակությունը տարված է գլոբալիստական` ապազգային ու պերֆեկցիոնիստական պատրանքներով ու բացարձակապես չի արժեքավորում սեփականը, որովհետև հեռացել ու կտրվել է ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ հիմքերից և տառապում է անլիարժեքության բարդույթով։
Հուսով եմ ապագա սերունդները ձերբազատվելով այս ախտերից նկատելու և գնահատելու են տարիների այս աշխատանքը և նրա ուղղությունները։
Մեր գերնպատակը մնում է նույնը․ ստեղծվել ռոբոտացման տեխնոլոգիական մատչելի հարթակ, երբ արհեստական ռեսուրսները կգան համալրելու այդքան ցավալի մարդկային ռեսուսրների պակասորդը՝ դեֆիցիտը։
Մեծամասնությամբ այս խնդիրն հաղթահարված է, ուղղակի հանրային պահանջ չկա։
Երևում է, թե պահանջն էլ մենք պետք է ստեղծենք։
Կեցցե Հայքը, որը ստեղծվելու է զուտ ազգային ու ավանդական հիմքերի վրա և ոչ թե դեգրադացված ու գլոբալիստական՝ ապազգային հասարակության կործանարար իներցիայով։
Փետրվարի 7-ին պատրաստեցինք և ներկայացրեցինք այս հայտը հեղինակային արտոնագրի համար։
12 Մարտ, 2025 թ.
Դիմավորեք, զուտ ազգային, հավաքական և հայկական լեզվամտածողությամբ արհեստական բանականությանը։
Կարելի է պատկերացնել, թե պիղծ ռեժիմը և նրա կողնակից մոլագար զանգվածները՝ արհեստականորեն՝ դրսի քաղտեխնոլոգիաներով անոթի վերև բարձրացած ու պղտորած հանրային նստվածքը, ինչպիսի կատաղությամբ են հարձակվելու այս գործիքի վրա։ Այսպես կոչված «սորոսականներն» էլ հանկարծակի են գալու, որովհետև այս իրադարձությամբ նրանց ոտքի տակից դուրս է հանվելու «մոդեռնիստ» լինելու փաստարկը։
Մեկ լումա և վարչական լծակ չեն հատկացրել դարաշրջանի այս կարևորագույն և համակարգաստեղծ գործիքի մշակմանը։ Փոխարենը տեղական այսպես կոչված «էլիտան» պատերի տակ կեղտոտ քննադատել ու ծաղրել են՝ լրացուցիչ խոչընդոտներ հարուցելով։
Բայց դա կարևոր չէ։ Չեն կարողացել խանգարել և առավել ևս չեն էլ կարողանալու ազդել։
Սա մեր առաջնեկն է և մենք քայլ առ քայլ կատարելագործելու և լրամշակելու ենք այն նույն համառությամբ, ինչ մշակել ենք պետության ու հասարակական ձևական կազմակերպություններ բոյկոտի պայմաններում։
Հիշեք, որ բրենդները չեն ստեղծվում պատահաբար։ Դա տեղի է ունենում, երբ ամեն մարդ մտավոր ու բանական լումա է ներդնում այդ նոր աժեքի կայացման գործում։ Սա հատկապես վերաբերվում է iPhone-ի և BNW-ի սիրահարներին։ Մի քիչ տեղ բացեք մեր առանձնահատուկ ու ինքնատիպ հավաքական բանականության համար։ Այն ընդամենը գործիք ու զենք է, ինչպես պտուտակահանը, բանալին, կամ էլ ասենք ԱԹՍ֊ը, բայց ծառայելու է մեր շահերին՝ մեր ինքնությանը և մեր հավաքական նպատակների իրականացմանը։
Ես կոչ եմ անում հանրության ազնիվ, սրտացավ ու գիտակից հատվածին գալ ու հավաքվել ապագայակերտ այս գործիքի շուրջ։ Հոգատար ու մեծ աշխատանք կա այն կատարելագործելու։
Պատկերավոր ասած ոլորտային գիտակների կարիք ունենք, որպեսզի կատարելագործենք 21-րդ դարի մեր ամենամեծ գործիքը։ Պետք է տրամադրենք, պարզ ասած, մեր լեզվամտածողության հարցեր և պատասխաններ բոլոր ոլորտներից։
Հարգելի մեծատառով մտավորականներ (Հասմիկ Բաղրամյան, Վազգեն Գևորգյան, Լևոն Բեկլարյան և շատ ուրիշներ) եկեք մեր հայրենիքի խոր փիլիսոփայական, տիեզերապես համակարգված, արարչական տեսլականը իրականություն դարձնենք, արդիականացված արժեհամակարգը ներդնենք մեր հավաքական բանականության մեջ։ Դուք այլևս ստիպված չեք լինելու անհատապես համոզելու, մեղմ ասած, ամորֆ հանդիսասրահին։ Մենք ձեզ արդյունավետ գործիք են տալու։
Դուք էլ այս աշխատանքներն իրականացնելիս շանս ունեք դառնալու իրապես ԱԶԳԱՅԻՆ նոր վերնախավ։
Սա մեզ բոլորիս համար շանս է պաշտպանել մեր ինքնությունը գլոբալիստական ծանր ու աղետալի հարվածներից, որոնց մեծ մասը կատարվում է տեխնոգիական արհեստական ու մեքենայական գործիքներով։
Մենք այսօր ունենք բնական ձայնով մեքենայական հաղորդակցության տեխնոլոգիաներ, այդ թվում, թշնամական երկրների, մեքենայական թարգմանություն և եթե դրանց գումարում ենք զուտ ազգային, հավաքական ու հայկական լեզվամտածողությամբ ԱԲ, ապա ստանում ենք ինքնուրույն ու մատչելի մեքենայացման ու ռոբոտիզացման ունիվերսալ հարթակ։ Իսկ դա այնքան չբավարարող մարդկային մեր ռեսուսներն ԱՆՍԱՀՄԱՆ համալրելու լուրջ միջոց է։ Պատկերացրեք, թե ի՞նչ հնարավորություններ են բացվում մեր առաջ։ Սրանք գումարեք Արցախում մեր մարտիկների կողմից գործադրվող նորագույն ու հրաշք տեխնոլոգիաները, կտեսնեք որ անվտանգությունն էլ ապահովվում է։
Ես չգիտեմ, այս իրողությունն արժանագույն կգնահատվի՞ ներկա պայթած ու դեգրադացված հասարակությունում, բայց այն լրջորեն կընդունեն մեր ապագա ժառանգները՝ ասելով, որ «մեր նախնիները ի վերջո մի կարևորագույն քայլ կատարեցին 5 տարի անօգուտ ու դատարկ աղմկելուց, բողոքելուց ու ողբալուց հետո»։
Գուցե չհիշեն այս նախագծի հեղինակներին ու մասնակիցներին, որոնք ահռելի ջանքեր թափեցին այս հզորագույն ու հրաշագեղ գործիքի մշակման վրա, բայց դա կարևոր չէ։
Հայաստանը և հայությունը պետք է հարատև լինեն նախ և առաջ խորքային ու համակարգային ծրագրի միջոցով, որը մենք այսօր կառուցում ենք։
Առա՛ջ Աստված
03 Հունիս, 2025 թ.
Այստեղ ներկայացված է պարզ օրինակ, թե ինչպես կառուցել ու հաղորդակցվել մեքենայական սարքերի և ռոբոտների հետ մեր ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՎԻ միջոցով։
Խոսքը գնում է ինքնուրույն ու բնականոն հումանոիդացման մասին, որը ճանապարհ է բացելու արհեստական ռեսուրսների ստեղծման համար։
Ի՞նչը կարող է գերկարևոր լինել մեր երկրի համար այս իրավիճակում, երբ արևելքից և արևմուտքից շրջապատված ենք թշնամի ցեղերով, որոնք գերազանցում են 30 անգամ։ Հո երեսունապատիկ ու ավելի բազմանալու միջոց չի՞ գտնել։
Սա իմ նպատակն է եղել 2019 թվականից։
Բոլոր ներկայացված տեխնոլոգիաները ինքնուրույն ու սեփական ռեսուսներով մշակված են իմ/մեր կողմից։
Սրանք գլոբալ ինտեգրացման արդյունք չեն, ինչպես անում են սնկի պես աճած կոլաբորիստական ընկերությունները։
Մեծ ցավ եմ ապրում, որ այս լուծումները և մեքենայական սարքերի հումանոիդացման հարթակը մինչև օրս չի հաջողվում ներդնել կրթական համակարգ։
Սարսափելի խոչընդոտներ կան։ Ամենամեծ խոչընդոտը դա պիղծ ռեժիմի մոլագար ցանկությունն է «կրթել» հայ երեխաներին որպես լաքեյներ և փոդրաչիներ դրսի երկրների և վերազգային կորպորրացիաների համար։
Խոսքս Արմաթի, Թումոյի և ռոբոտաշինական մյուս խմբակների մասին է։
Մի պահ պաթոսը մի կողմ դրեք և պատասխանեք այն հարցին, թե երկրի համար ի՞նչ են արել այդ կառույցների սաները։
Կպարզվի, որ այդ «տաղանդավոր բալիկները» ոչինչ նշանակալից բան չեն արել։ Միայն թե չհակաճառեք ասելով, թե ի՞նչ լավ տեղավորվել են այդ «տաղանդավոր բալիկները» իրենց անձնական ու մորթապաշտական նպատակներով, այլ ոչ է երկրին՝ հայրենիքին օգտակար լինելու, ինչպես դա անում են Միջին Արևելքի կամ Աֆրիկայի (Զիմբաբեն՝ օրինակ) պատանիներն ու երիտասարդները։
Բնականաբար երեխաները չեն մեղավոր, այլ դեգրադացված այն համակարգը, որի մեջ ապրում ենք։
Մերսեդեսի «յաշիկ» գնելը այս հասարակարգի գերնպատակն է, ինչպես դպրոցում հայտարարեց այս պիղծ ռեժիմի խեղկատակ պարագլուխը։
Դրա համար էլ խեղաթյուրված ու դեգրադացված մի ամբողջ սերունդ անհաղորդ է երկրի ցավերին։
Եւ սա այն Հայաստանում, որտեղ 37 տարի առաջ մատաղ սերունդն ազգային ազատագրական շարժման լոկոմոտիվն էր։
Ռոբոտաշինությունը զուտ տեխնիկական տեսանկյունից դիտարկելը հնացած ու ժամկետանց միջոց է։
Արդի ռոբոտաշինությունը դա նախ և առաջ լայն ու խոր՝ հումանիտար մոտեցում է տեխնիկական սահմանափակ բաղադրիչով։ Այն իրապես արարչագործական աշխատանք է, որը պահանջում է համակարգային մոտեցում, անսահմանափակ երևակայություն, իսկ այդպիսին կարող է անկախ, ինքնուրույն, կամքով լի սերունդը և ոչ թե դրսի համար ծառայող լաքեյն ու փոդրաչին, որի գերնպատակը Մերսեդեսի «յաշիկն» է։
Այս մակերեսային, սահմանափակ ու ժանգոտած ուղեղներով պատասխանատուները չեն հասկանում, որ ռոբոտաշինությունը միայն տեխնիկական հետաքրքրություններով դպրոցականների ու երիտասարդների համար չէ։ Հսկայական՝ զանգվածային հետաքրքություն կարող է լինել, երբ հայ մանուկն իր սեփական լեզվով շփվի մեքենայացված սարքերի հետ և զգա, որ ինքն էլ կարող է մշակել և զարգացնել այդ սարքերը։ Ինչպիսի ստեղծագործական հորիզոններ կբացվեն երեխաների համար և ոչ թե վիզները ծուռ նայեն, թե այդ սարքերն ինչպես են աշխատում օտար՝ անհասկանալի լեզուներով։
Գիտելիքների այս դարում վճորոշ են լինելու մեծ տվյալները, որոնց հավաքը և մշակումը ռազմավարություն ու մարտավարութուն պահանջող գործընթաց է։
Իսկ այս գործընթացում քիչ տեղ կա տեխնիկական հետաքրքրությունների համար և լայն դաշտ ունիվերսալ ու հումանիտար գիտելիքներ համար։
Չգիտեմ, թե ինչքան կրկնել, որ ապագան պատկանում է տվյալագիտության կենտրոններին և ոչ թե նեղ ինժեներներին ու դասական ծրագրավորողներին։
24 Հունիս, 2025 թ.
Կարևոր ճշտում արհեստական բանականության հետ կապված այս աղմկալի թոհուբոհում։
Մենք զուտ ազգային և հայկական լեզվամտածողության ԱԲ֊ն չենք մշակում ինչպես արտերկրային ու վերազգային կորպորացիաները որպես ժամանակակից մարդկության անհատական հենակներ զուտ անձնական ուտիլիտար օգտագործման նպատակով։
Մենք այն մշակում ենք, որպես մեքենայացված սարքերի ու ռոբոտների տեխնոլոգիական հարթակ, որպեսզի համալրենք մեր արհեստական ռեսուրսները մարդկային ռեսուրսների աղետալի պակասորդի պայմաններում։
Հակառակ պարագայում ոչ մի լավ բան չի սպասվում 3 միլիոնանոց Հայաստանին 90 միլիոնանոց թշնամական շրջապատում արևելքից և արևմուտքից։
Կհասկանա՞ Հայաստանի ներկա մտավորական շերտը այս տրիվյալ ճշմարտությունը....
14 Հուլիս, 2025 թ.
Եւս մեկ քայլ ազգային մեքենայական լրատվամիջոցի կառուցման ուղղությամբ հայկական ԱԲ֊ի միջոցով։ Այս անգամ ավելացրել ենք տեսանյութային դրվագները։
22 Հուլիս, 2025 թ.
Այստեղ ցուցադրված է հայկական հավաքական ԱԲ֊ի ազգային լեզվամտածողությունը։
Ուշադրություն դարձրեք «թե բա» արտահայտությանը🙂
03 Օգոստոս, 2025 թ.
Այսօրվա ամենամեծ խնդիրն արհեստական բանականության համար մշակվող մեծ տվյալների աղտոտվածությունն է։
Ամբողջ ինդուստրիան գլուխ է ջարդում, թե ինչպես ազատվել ֆեյքերից ու հակասական տվյալներից, որոնց պատճառով ԱԲ֊նեն անընդհատ հալիցիունացիա և գլյուկներ են առաջացնում։
Արդեն չեն օգնում նոր տվյալների հագեցումը։ Մեկ տարուց ավելի է, ինչ առանձնահատուկ ու հեղափոխական փոփոխություններ չկան ոլորտում։
Ի դեպ տվյալներ համալրումը հասել է իր գագաթնակետին։ Այլևս նոր տվյալներ չկան։ Դրա համար էլ, օրինակ, ԱԲ մշակող ընկերություններից մեկը որոշել է օգտագործել տպագիր գրքեր։ Նա գնում է գրքեր և թվայնացնում է դրանք։
Էլոն Մասկն էլ առաջարկում է վերաշարադրել մարդկության ամբողջ գիտելիքները, ֆիլտրել և դասավորել նոր շտեմարանում, որպեսզի ԱԲ֊ն էլ հալիցիունացիա չառաջացնի։
Իսկ ես գիտեի այդ խնդրի մասին դեռ տարիներ առաջ։
Դրա համար էլ նախընտրում էի հայկական տվյալները չխառնել օտար ու արհեստածին տվյալների հետ։ Անպայման ֆիլտրում և մաքրում էի պակաս արժեք ունեցող տարրերից ու հիմա համոզված եմ, որ հայկական ԱԲ֊ն ամենամաքուրներից է։
Հետաքրքիր է, տեղական «պռադվինուտիները», որոնք առավոտից իրիկուն աղմուկ֊աղաղակով օտար ԱԲ֊ների պիառ են անում, գիտե՞ն այս հիմնահարցի մասին։
Իսկ մենք մեր ճանապարհով կգնանք։ Կկատարելագործենք հավաքական բանականությունը, որպեսզի նա ակտիվ գործարկվի մեր ազգային խնդիրները լուծելու, շահերը սպասարկելու նպատակով, շոշափելի օգուտները բերի և ոչ թե որպես անհատական ասիստենտ պարազիտային դերակատարություն կատարի դատարկ ու ցուցամոլ զանգվածի համար։
18 Օգոստոս, 2024 թ.
Ի՞նչ է մեզ տալու զուտ հայկական հավաքական բանականությունը, որին դրսում անվանում են արհեստական
Առաջին հերթին իրական անվտանգություն։
Այն գալիս է փոխարինելու հենակետներում հերթափոխություն կատարող զինվորներին և սպաներին։
Մինչև 20 հազար զինվորականի կարելի է դուրս բերել սահմանագծում շատ վտանգավոր ծառայությունից նրանց փոխարինելով մեքենայական սարքերով ու ռոբոտներով։
Ընդամենը պետք է ինտեգրացնել հաղորդակցական ու բանական մատչելի՝ էժան (150-200 դոլար արժողությամբ) հարթակը գործածվող զինատեսակների՝ գնդացիրների, հրետանու, հրթիռային համակարգերի և օժանդակ սարքերի հետ։ Ապահովել անխափան ու անվտանգ կապ հեռահար մշտադիտարկման համար։
Մեքենայացվելու եմ բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք էկրաններ առաջ օպերատորները կատարում շտաբներում և ճակատամարտերի կառավարման կետերում։
Հիբրիդային և տեղեկատվական ճակատում մենք ձեռք ենք բերում անհամար օգնականներ, որոնք 24 ժամ աշխատելու են քարոզչական մեդիաների պատրաստման բնագավառում։ Մենք կարիք չենք ունենալու օրինակի համար համոզելու ադրբեջանագետներին ու թուրքագետներին մասնակցելու հիբրիդային պատերազմներին։
Իմ փորձից ասեմ որ դա անհույս է։ Երկու տարի է փորձում ենք ներգրավել, սակայն ոչ մի արդյունք։
Քարոզչության բնագավառում մենք լռեցնելու ենք այս աննպատակ, անօգուտ ու կործանարար աղմուկը 24 ժամ աշխատող ռոբոտների օգնությամբ, որոնք իրական հայրենասիրությունից այլ բան չեն ճանաչում ։) և աշխատում են ԱՆՎՃԱՐ։
Շատ պարզ և աշխարհում՝ դրսում ստուգված ձևեր կան, որոնք աշխատում են անցնցում՝ փափուկ ու հարմարավետ ռեժիմով։
Առիթ լինի, կբացատրեմ։
Տնտեսության, ավելի շուտ ցանցային տնտեսության բնագավառում այս գործիքները գալիս են կերտելու նոր որակի, արդիական, իսկապես իրական տնտեսական ենթակառուցվածք, որն ի վիճակի լինելու դիմակայել աշխարհում գերիշխանության հասած կորպորատիվ, ֆինանսաբանկային, վիրտուալ՝ անիրական ու խորամանկ մեթոդներով աշխատող համակարգին։
Ամեն մի արհեստանոցին և գարաժին հասու են լինելու մեր հաղորդակցական ու բանական մատչելի հարթակը, որի օգնությամբ մեր արհեստավորներն իրակակացնելու են իրենց անսահման երևակայության զարմանահրաշ արդյունքները։
Տարածաշրջանային առումով մեր տեխնոլոգիական բուռն զարգացումը հրապուրիչ է դարձնելու Հայաստանը հարևան ավտոխտոն ժողովուրդների, էթնոկրոնական համայնքերի համար։ Մենք կիսվելու ենք նրանք հետ մեր տեխնոլոգիական ձեռքբերումներով։
Կան բազմաթիվ ծրագրեր, թե ինչպես ազատ ու անարգել հաղորդակցությունը կազմակերպել Հայաստանի միջոցով։
Օրինակի համար, Սիրիայում, Իրաքում, Թուրքիայում ապրող քուրդը սեփական լեզվով կարող բջջային հեռախոսի միջոցով հաղորդակցվել Ադրբեջանի թալիշի հետ։ Մենք այդ խոսակցությունը մեր տեխնոլոգիաների օգնությամբ Հայաստանում կվերծանենք, կթարգմանենք և կձայնավորենք թալիշերեն։
Սա անչափ կմեծացնի Հայաստանի կարևորությունը տարածաշրջանի ավտոխտոն ժողովուրդների մոտ։
Մենք մտածում ենք այդ տեխնոլոգիաների տնօրինությունը հանձնել մեր Ազգային Եկեղեցուն՝ ՀԱԵ֊ին, քանի որ Եկեղեցին է, որ առնվազն 17 դար ճանաչված է որպես հուսալի և կայուն կառավարման ինստիտուտ, որի հետ համագործակցել են տարածաշրջանի բոլոր սուբյեկտները։
24 Օգոստոս, 2025 թ.
Հայկական հավաքական ԱԲ֊ի նախնական կատարելագործմամբ (finetuning) մենք թևակոխեցինք նոր՝ ավելի հասուն փուլ։
Մեր ԱԲ֊ն 3-4 շաբաթվա ընթացքում անցավ ընդհանուր և ավարտական քննությունների փուլը։
Սովորեց
֊ հայոց պատմություն
֊ հայերեն և հայ գրականություն
֊ աշխարհագրություն
֊ կենսաբանություն
֊ քիմիա
֊ ռազմագիտություն
֊ արդի իրադարձություններ
Դեռևս ամբողջական թեստել է պետք և բարելավել։
Իսկ բարելավումը և կատարելագործումը մշտական գործընթաց է, որն արժի իրականացնել ապագայի համակարգաստեղծ գործիքի համար։
Ես հիշեցնում եմ, որ Հայկական հավաքական ԱԲ֊ն ստեղծվել է կերտելու բազում և անհամար ռեսուրսներ՝ ռոբոտներ և մեքենայական սարքեր մեր ժողովրդագրորեն անբարենպաստ հարևանային միջավայրում։ Առավել ևս երբ նոր սերունդի գլուխը լցված է գլոբալիստական նպատակներով ու առաջնահերթություններով և նա չի մտածում ծառայել ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ։
Հենց այս ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ կծառայեն տեխնոլոգիական՝ մեքենայական մեր համակարգերը։
Այսուհետև մենք կզբաղվենք նաև նոր տեխնոլոգիաների ադապտացմամբ, որպեսզի դարձնենք մատչելի, դյուրին և ճկուն։
Չպետք է մոռանալ, որ մենք գտնվում ենք այնպիսի լարված ու պայթյունավտանգ տարածաշրջանում, ուր օնլայն՝ սերվերային մեթոդները չեն գործելու, երբ դրսի երկրները պատժամիջոցներ կիրառեն, ինչպես եղավ 44-օրյա պատերազմի օրերին։ Մեր համակարգները պետք է գործեն օֆֆլայն ու էժան՝ մատչելի սարքերի վրա։
Դրանք ոչ թե ծառայելու են որպես հաշմանդամ հասարակություն հենակներ՝ վիրտուալ ասիստենտներ, այս համազգային ու հանրային՝ համայնքային առաջնահերթություններով։
Հայկական հավաքական ԱԲ֊ն կլինի համակարգաստեղ, ինչպես պատկերված է նկարում։ Բոլոր ոլորտները կանցնեն տեխնոլոգիական բարձր մակարդակ այս գործիքներով։
Ցանկալի է ըմռնել այս ճշմարտությունները։
Իսկ հանրային դեմքերը, «վերլոուծաբանները» և «լրագրողները», որ ջայլամի դիրքում են լռված, թող այդպես էլ մնան։
Տեխնոլոգիական առաջընթացը չի սպասելու նրանց։
Հայաստանում լինելու է հայկական ինքնատիպ, ինքնուրույն, ինքնաբավ զարգացում և ոչ թե գլոբալիստական զիբիլը։
30 Օգոստոս, 2025 թ.
Հոգևոր և փիլիսոփայական թեմայով հայկական հավաքական ԱԲ֊ի կատարելագործման (fine tune) ընթաքը մեկնարկից հետո արագացել և կանոնավորվել է։
06 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Արհեստական բանականության նոր տեխնոլոգիա է մշակվում Հայաստանում. Retrieval-Augmented Generation (RAG):
14 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հայկական RAG֊ն իրականություն
20 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հաջողությամբ ստացանք hyAI-ի GGUF մոդելը։
GGUF-ը դա տեխնոլոգիա է, որը թույլ է տալիս արհեստական բանականության համակարգերին և մեքենայական ուսուցման այլ ծրագրերին գործարկել սովորական համակարգիչներում, անգամ փոքր` mini, micro սարքերում։
21 Սեպտեմբեր, 2025 թ.
Հարցազրույցը Փաստինֆոյին։ Շնորհակալություն Անահիտ Եսայանին հարցազրույց կազմակերպելու նախաձեռնության համար։
Արտակ Հովսեփյան․ Գոյություն ունի համահայկական, ազգային մտածողությամբ արհեստական բանականություն
05 Հոկտեմբեր, 2025 թ.
Պատրաստ է հայկական հավաքական ԱԲ֊ի հերթական լրամշակված ու թարմացված տարբերակը։
13 Նոյեմբեր, 2025 թ.
Մեկ ամսից պակաս ժամանակ պահանջվեց Մարոկկոյի տեղական լեզվի՝ արաբերենի բարբառի՝ դարիջայի ձայնային նախատիպերի՝ ձայնի սինթեզի (TTS) և խոսքի ճանաչման (ASR) մշակման համար։
31 Դեկտեմբեր, 2025 թ.
Ինչպես և ընդունված է տարեվերջին հակիրճ թվարկեմ 2025 թվականին մեր տեխնոլոգիական համեստ ձեռքբերումները։ Համեստ եմ ասում մեր անվտանգային (տեխնոլոգիական) գործընկերների համեմատությամբ, որոնց պայքարը չի դադարում նույնիսկ նման տոներին։
֊ Առաջին անգամ հավաքվեց և ստեղծվեց հայկական մեծ տվյալները (Big Data)։
֊ Նրա հիման վրա մշակվեց զուտ ազգային և հայկական լեզվամտածողությամբ հավաքական ԱԲ֊ն։
֊ Կատարելագործեցինք (Fine Tune) այն։
֊ Իրականացրեցինք GGUF տեխնոլոգիայի ադապտացիան, որը թույլ է տալիս կիրառել այն սովորական և միկրո համակարգիչներում։
֊ Մշակեցինք և ադապտացրեցինք հայերենին հեղափոխական RAG տեխնոլոգիան, որ առանց ԱԲ֊ի էլ կարող է աշխատել։ Այն իր ճկունությամբ, արագությամբ, ռեսուրսների հանդեպ նվազ պահանջկոտությամբ իդեալական է տեղական ռոբոտաշինության համար։
֊ Կատարելագործեցին հայերեն, ադրբեջաներեն և թուրքերեն լեզուներով մեր թվային գործիքները՝ ASR, TTS։
֊ Մշակեցինք ASR և TTS գործիքներ նոր լեզվով՝ Մարոկկոյի արաբական բարբառով՝ դարիջայով։
֊ Ձեռնարկեցինք արևմտահայերենի խոսքի ճանաչումը։
Երեկ էլ փորձ արեցի հաշվել, թե ինչքա՞ն մեծ տվյալներ (Big Data) ենք հավաքել և մշակել այս 6 տարիների ընթացքում։ Երեք GPU համակարգիչում բոլոր 9 դիսկերն ուղղակի լցված են և ես չկոնկրետացրի այն։
Ամոթ է նույնիսկ բարձրաձայնել, երբ սպառողական հոգեբանությամբ ախտահարված պետությունը և հասարակությունը մատ մատին չեն խփում տվյալագիտական կենտրոններ ստեղծելու ուղղությամբ։
Բոլոր այդ ծրագրերն էլ հասանելի են մեր ցուցադրական կայքում։
Սակայն, ցավոք սրտի, հասարակության կողմից գրեթե հետաքրքրություն չկա։
Սա էլ մեր խաչն է ապրել մի ժամանակներում, երբ նեոգաղութային ու դեգրադացված հասարակությունը տարված է գլոբալիստական` ապազգային ու պերֆեկցիոնիստական պատրանքներով ու բացարձակապես չի արժեքավորում սեփականը, որովհետև հեռացել ու կտրվել է ԱՐԱՐՉԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ հիմքերից և տառապում է անլիարժեքության բարդույթով։
Հուսով եմ ապագա սերունդները ձերբազատվելով այս ախտերից նկատելու և գնահատելու են տարիների այս աշխատանքը և նրա ուղղությունները։
Մեր գերնպատակը մնում է նույնը․ ստեղծվել ռոբոտացման տեխնոլոգիական մատչելի հարթակ, երբ արհեստական ռեսուրսները կգան համալրելու այդքան ցավալի մարդկային ռեսուսրների պակասորդը՝ դեֆիցիտը։
Մեծամասնությամբ այս խնդիրն հաղթահարված է, ուղղակի հանրային պահանջ չկա։
Երևում է, թե պահանջն էլ մենք պետք է ստեղծենք։
Կեցցե Հայքը, որը ստեղծվելու է զուտ ազգային ու ավանդական հիմքերի վրա և ոչ թե դեգրադացված ու գլոբալիստական՝ ապազգային հասարակության կործանարար իներցիայով։
08 Հունվար, 2026 թ.
Այս մտահղացումը երկու օր առաջ է ծնվել։
Երկու եռանդուն աշխատանքային օր և մտահղացումն իրականացված է փորձնական՝ լաբորատոր տեսանյութի տեսքով։
Մեծ բա՞ն է նման մտահղացման իրականացումը․ ոչ, իհարկե։ Չի օգտագործվել ոչ ֆինանսական ռեսուրսներ, ոչ վարչական ռեսուրսներ ու նման ծանրակշիռ բաներ։
Միայն միտք՝ գաղափար և վճռականություն այն իրականացնելու։
11 Հունվարի, 2026 թ.
Շնորհակալություն մեր գործընկերոջը՝ Իրական դպրոց / Real School-ին և մասնավորապես Armenuhi Petrosyan-ին այս հիասքանչ աշխատանքի համար, որը դառնալու է տեղեկատվական հիմք զուտ հայկական հավաքական (արհեստական) բանականության կատարելագործման համար։
21 Փետրվարի, 2026 թ.
Քանի որ այսօր Մայրենի լեզվի միջազգային օրն է, չենք կարող չկիսվել ուրախալի լուրով։
Ուղիղ չորս տարի հետո արևմտահայերեն խոսքի ճանաչումը (West Armenian ASR) իրականություն է դառնում։
Այս մտահղացումը երկու օր առաջ է ծնվել։
Երկու եռանդուն աշխատանքային օր և մտահղացումն իրականացված է փորձնական՝ լաբորատոր տեսանյութի տեսքով։
Մեծ բա՞ն է նման մտահղացման իրականացումը․ ոչ, իհարկե։ Չի օգտագործվել ոչ ֆինանսական ռեսուրսներ, ոչ վարչական ռեսուրսներ ու նման ծանրակշիռ բաներ։
Միայն միտք՝ գաղափար և վճռականություն այն իրականացնելու։
Շնորհակալություն մեր գործընկերոջը՝ Իրական դպրոց / Real School-ին և մասնավորապես Armenuhi Petrosyan-ին այս հիասքանչ աշխատանքի համար, որը դառնալու է տեղեկատվական հիմք զուտ հայկական հավաքական (արհեստական) բանականության կատարելագործման համար։
21 Փետրվարի, 2026 թ.
Քանի որ այսօր Մայրենի լեզվի միջազգային օրն է, չենք կարող չկիսվել ուրախալի լուրով։
Ուղիղ չորս տարի հետո արևմտահայերեն խոսքի ճանաչումը (West Armenian ASR) իրականություն է դառնում։
